Formowanie się tożsamości
Redaktorzy: Anna I. Brzezińska, Jan Cieciuch

 

 

ARTYKUŁY


 

Jak cytować: Brzezińska, A. I., Cieciuch, J. (2016). Formowanie się tożsamości w niestabilnych czasach. Roczniki Psychologiczne, 19(2), 205-212. DOI: 10.18290/rpsych.2016.19.2-1pl

 

Streszczenie: Proces dorastania, w tym formowania się tożsamości, różni się istotnie w stosunku do poprzednich pokoleń. Jest to konsekwencja między innymi przemian demograficznych i ekonomicznych, jakie zaszły w ostatnich latach tak w wymiarze lokalnym, jak i globalnym. Niniejsze wprowadzenie poświęcone jest przeglądowi tych zagadnień, a na ten numer Roczników składają się teksty szczegółowo poruszające wybrane kwestie. Niektórzy badacze identyfikują wśród młodych ludzi grupy charakteryzujące się tendencją do świadomego unikania podejmowania zobowiązań typowych dla osób dorosłych. Wyniki badań wskazują jednak na pozytywny wpływ podjęcia ról okresu dorosłości na spostrzeganie siebie jako dorosłego. Tożsamość człowieka kształtuje się od dzieciństwa, obejmując różne domeny. Na przełomie dzieciństwa i dorastania wraz ze wzrostem samoświadomości intensyfikuje się poszukiwanie informacji o sobie i swoim funkcjonowaniu oraz budowanie planów na przyszłość. Etap dorosłości to z kolei weryfikacja wcześniej dokonanych wyborów poprzez ponowne podjęcie działań eksploracyjnych tym intensywniejszych, im więcej znaczących zmian w otoczeniu jednostki.

Słowa kluczowe: domeny tożsamości; formowanie się tożsamości; poczucie tożsamości; organizacja ja; osobowość autorska; postawy wobec globalizacji; wczesna i późna adolescencja; wczesna i późna dorosłość; kontekst społeczny i edukacyjny.


 

Jak cytować: Kłym-Guba, M., Cieciuch, J. (2016). Dynamika poszukiwania tożsamościowego w różnych domenach we wczesnej adolescencji: Wyniki badań podłużnych. Roczniki Psychologiczne, 19(2), 221-237. DOI: 10.18290/rpsych.2016.19.2-2pl

 

Streszczenie: Zgodnie z klasycznym, rozwojowym, ujęciem tożsamości, zapoczątkowanym przez Marcię, istnieją dwa podstawowe procesy kształtowania tożsamości: poszukiwanie i zaangażowanie. Pierwszym krokiem na drodze do osiągnięcia dojrzałej tożsamości jest poszukiwanie. Celem prezentowanych badań była analiza dynamiki poszukiwania w okresie, kiedy się ono pojawia, czyli we wczesnej adolescencji. W badaniach podłużnych (z trzema pomiarami co pół roku) wzięło udział 327 dorastających w wieku od 11 do 15 lat (M = 13,26; SD = 1,20) – uczniów szkół podstawowych i gimnazjów. Grupa była zrównoważona pod względem płci (45% dziewcząt). Jako narzędzie pomiaru wykorzystano Kwestionariusz Wczesnego Poszukiwania Tożsamościowego (Early Identity Exploration Scale, EIES), który umożliwia pomiar poszukiwania tożsamości w dwunastu domenach: wygląd fizyczny, czas wolny, rodzina pochodzenia, praca, relacje chłopak–dziewczyna, formowanie własnego zdania, postrzeganie własnego miejsca w cyklu życia, autorefleksja, przyszłość, przyszła rodzina, światopogląd i stosunek do zasad. Analizę przeprowadzono w modelu latentnych krzywych rozwojowych. Okazało się, że w niektórych domenach nasilenie poszukiwania systematycznie wzrasta, mimo stosunkowo krótkiego czasu badania (wygląd fizyczny, praca, relacje chłopak–dziewczyna i światopogląd), przy czym jedynie w domenie relacje chłopak–dziewczyna nie stwierdzono interpersonalnego zróżnicowania nasilenia owego wzrostu. Okazało się również, że istnieje istotne zróżnicowanie interpersonalne w poziomie poszukiwania w punkcie wyjścia we wszystkich rozpatrywanych domenach.

Słowa kluczowe: tożsamość; poszukiwanie tożsamościowe; domeny tożsamości; wczesna adolescencja; Kwestionariusz Wczesnego Poszukiwania Tożsamościowego; badanie podłużne.


 

Jak cytować: Brzezińska, A. I., Piotrowski, P. (2016). Zmiana tożsamości w kontekście edukacyjnym: badania podłużne uczniów szkół ponadgimnazjalnych. Roczniki Psychologiczne, 19(2), 257-276. DOI: 10.18290/rpsych.2016.19.2-3pl

 

Streszczenie: W artykule zaprezentowano wyniki badania dotyczącego zmian tożsamości w okresie późnej adolescencji. W badaniu wzięli udział uczniowie trzech rodzajów szkół ponadgimnazjalnych: zasadniczych szkół zawodowych, techników i liceów. Pomiar przeprowadzono 5-krotnie – w trzech kolejnych latach 2012/2013, 2013/2014 i 2014/2015. Pierwszy pomiar został dokonany w pierwszym semestrze nauki w klasie pierwszej (średni wiek uczniów 16 lat), a pomiar piąty – w pierwszym semestrze klasy trzeciej (średni wiek uczniów 18 lat). We wszystkich pięciu pomiarach udział wzięło 118 uczniów (38% próby wyjściowej; n = 310). Narzędziem badawczym była Skala Wymiarów Rozwoju Tożsamości DIDS/PL. W grupie uczniów liceów zaobserwowano w ciągu 2,5 roku nauki wzrost eksploracji adaptacyjnej (wszerz i w głąb) i wzrost siły zobowiązań. Natomiast wśród uczniów szkół o profilu zawodowym, zwłaszcza zasadniczych szkół zawodowych, wystąpiły zmiany regresywne, takie jak spadek eksploracji adaptacyjnej, spadek zobowiązań, wzrost trudności z uformowaniem tożsamości (wzrost eksploracji ruminacyjnej). Wyniki potwierdziły, że odmienne ścieżki edukacji mogą wiązać się z różnicami pod względem zmian tożsamości uczniów w okresie adolescencji.

Słowa kluczowe: eksploracja adaptacyjna; eksploracja ruminacyjna; podejmowanie zobowiązania; późna adolescencja; szkoły ponadgimnazjalne; zmiany progresywne; zmiany regresywne.


 

Jak cytować: Senejko, A., Łoś, Z. (2016). Postawy wobec globalizacji a style tożsamości. Roczniki Psychologiczne, 19(2), 297-314. DOI: 10.18290/rpsych.2016.19.2-4pl

 

Streszczenie: Głównym celem artykułu jest ukazanie możliwych powiązań postaw wobec globalizacji w ujęciu Senejko i Łosia ze specyfiką stylów tożsamości w ujęciu Berzonsky’ego. Zbadano 601 osób w wieku 16-26 lat, uczniów, studentów oraz osoby pracujące z województwa dolnośląskiego. Użyte były kwestionariusze: Świat-Ja (postaw wobec globalizacji) oraz Inwentarz Stylu Tożsamości (ISI-5). Wyniki otrzymane za pośrednictwem analiz korelacyjnych oraz skupień pokazują, że osoby z silnie wyrażoną postawą akceptującą wobec globalizacji charakteryzują się przede wszystkim stylem informacyjnym, a najsłabiej – stylem normatywnym oraz dyfuzyjno-unikowym. Postawa krytyczna wobec globalizacji występuje w postaci dwóch skupień: (1) z silnymi postawami krytyczną i akceptującą (osoby z takim układem postaw charakteryzują się silnie wyrażonym stylem informacyjnym tożsamości i zaangażowaniem, a najsłabiej – stylem normatywnym); (2) z silnymi postawami krytyczną i lękliwą (jednostki z tym układem postaw charakteryzuje przede wszystkim normatywny styl tożsamości i zaangażowanie). Dla osób z silnie wyrażoną postawą lękliwą wobec globalizacji typowe jest natomiast stosowanie stylu dyfuzyjno-unikowego lub normatywnego, najsłabiej zaś wyrażony jest w tej grupie styl informacyjny oraz zaangażowanie. Analiza skupień umożliwiła również wyodrębnienie osób z postawą zdystansowaną wobec globalizacji, które charakteryzuje dosyć silne zaangażowanie tożsamościowe.

Słowa kluczowe: style tożsamości; postawy wobec globalizacji; prywatne koncepcje świata zglobalizowanego.


 

Jak cytować: Pilarska, A. (2016). Wielość ról a poczucie tożsamości u kobiet we wczesnym i późniejszym okresie dorosłości. Roczniki Psychologiczne, 19(2), 333-348. DOI: 10.18290/rpsych.2016.19.2-5pl

 

Streszczenie: Artykuł prezentuje wyniki badań przeprowadzonych w grupie 80 kobiet w wieku 19-25 lat oraz 72 kobiet w wieku 40-74 lata. Analizie poddano związki składowych złożoności Ja (liczby aspektów Ja i stopnia ich treściowego powiązania) z ujętym wielowymiarowo poczuciem tożsamości. Dodatkowo poszukiwano odpowiedzi na pytanie o rolę fazy życia w tych związkach. Zastosowano Kwestionariusz Złożoności Ja oraz Wielowymiarowy Kwestionariusz Tożsamości. Uzyskane wyniki wskazały, że znaczenie liczby ról dla poczucia tożsamości jest marginalne, natomiast treściowe powiązanie ról istotnie sprzyja podtrzymywaniu poczucia tożsamości. Ponadto, choć zaobserwowano różnice w strukturze pojęcia Ja oraz w zakresie siły poczucia tożsamości między badanymi grupami kobiet, to – jak się okazało – faza życia nie modyfikowała istotnie związków między tymi obszarami osobowości.

Słowa kluczowe: nakładanie się ról; poczucie tożsamości; wielość ról; złożoność Ja.


 

Jak cytować: Brygoła, E. (2016). Procesy formowania się tożsamości osobistej a właściwości osobowości autorskiej. Roczniki Psychologiczne, 19(2), 365-382. DOI: 10.18290/rpsych.2016.19.2-6pl

 

Streszczenie: W artykule przedstawiono badania dotyczące związków między procesami formowania się tożsamości w ujęciu Luyckxa i współpracowników a kształtowaniem się osobowości autorskiej według koncepcji Obuchowskiego. Celem badań było określenie, czy i jak procesy formowania się tożsamości wiążą się z ogólnym stopniem autorstwa siebie (wyrażającym się w sile podmiotowości, intencjonalności, sensu życia i adaptacji twórczej), czy i jak poszczególne właściwości osobowości autorskiej wyjaśniają nasilenie procesów formowania się tożsamości oraz czy i jak nasilenie procesów formowania się tożsamości warunkuje uformowanie się osobowości autorskiej. W badaniach udział wzięło 140 osób w wieku od 30 do 39 lat (M = 33,15; SD = 2,48). Wyniki wskazują na dodatnie związki między procesami podejmowania zobowiązań i identyfikacji z zobowiązaniem a ogólnym stopniem autorstwa siebie oraz na ujemny związek między eksploracją ruminacyjną a ogólnym stopniem autorstwa siebie. Wykazano silną zależność między układem zmiennych tworzących osobowość nie-autorską oraz układem zmiennych określonych jako ruminacyjne moratorium.

Słowa kluczowe: procesy eksploracji; podejmowanie zobowiązań; identyfikacja z zobowiązaniem; osobowość autorska; rozwój osobisty; tożsamość osobista.

Autor: Ana Ivanova
Ostatnia aktualizacja: 31.12.2016, godz. 14:02 - Ana Ivanova