ARTYKUŁY


 

Jak cytować: Daniluk, B., Borkowska, A. (2017). Rozumienie humoru przez osoby starsze i jego poznawcze uwarunkowania. Roczniki Psychologiczne, 20(3), 513-528. DOI: 10.18290/rpsych.2017.20.3-1pl

 

Streszczenie: W ostatnich latach wzrasta zainteresowanie zdolnością rozumienia humoru przez osoby z różnych grup wiekowych. Wciąż niewiele jest danych dotyczących tego, w jaki sposób starzenie się wpływa na percepcję treści humorystycznych. Literatura wskazuje, że osoby starsze wykazują wzrastające trudności w rozumieniu żartów. Celem podjętych badań była analiza porównawcza poziomu rozumienia treści humorystycznych przez osoby w okresie wczesnej i późnej starości oraz ustalenie jego uwarunkowań. W badaniach uczestniczyło 109 osób z fizjologicznym starzeniem, podzielonych na dwie grupy wiekowe: grupa < 70 roku życia oraz grupa ≥ 71. Zastosowano wywiad, Krótką Skalę Oceny Stanu Umysłowego oraz Baterię Testów do Badania Funkcji Językowych i Komunikacyjnych Prawej Półkuli Mózgu. W Teście Humoru starsi seniorzy udzielili istotnie mniej poprawnych odpowiedzi niż młodsi. Kobiety wskazywały więcej prawidłowych odpowiedzi i mniej odpowiedzi absurdalnych niż mężczyźni. Istotnymi predyktorami umiejętności tworzenia humoru w starości są ogólny stan funkcji umysłowych i wyższe wykształcenie. Wyniki Testu Humoru korelowały z wynikami Krótkiej Skali Oceny Stanu Umysłowego, a także z rezultatami większości testów baterii. Zdolność rozumienia treści humorystycznych wydaje się uzależniona od wieku, płci, a także od poziomu funkcji językowych, myślenia pojęciowego, wrażliwości na elementy prozodyczne czy zdolności dyskursywnych. Wyniki potwierdzają pogarszanie się wraz z wiekiem procesów istotnie angażujących obszary prawej półkuli mózgu.

Słowa kluczowe: starzenie się; funkcjonowanie poznawcze; humor; komunikacja; prawa półkula mózgu.


 

Jak cytować: Borawski, D. (2017). Wspieranie rozwoju mądrości. Perspektywa dialogowa. Roczniki Psychologiczne, 20(3), 545-561. DOI: 10.18290/rpsych.2017.20.3-2pl

 

Streszczenie: Artykuł przedstawia wewnętrzną aktywność dialogową jako jedną z potencjalnych dróg rozwijania mądrości rozumianej przede wszystkim w kategoriach myślenia dialektycznego. Autor dokonuje próby wyjaśnienia związków między wewnętrzną dialogowością a myśleniem dialektycznym oraz opisuje towarzyszące wewnętrznym dialogom procesy poznawcze związane z aktywnością wyobrażeniową, zarządzaniem uwagą, metapoznaniem i posługiwaniem się wiedzą pojęciową o treści wieloznacznej. Aktywny udział tych procesów wydaje się niezbędny do uzyskiwania w ramach aktywności dialogowej dialektycznych efektów, w tym przede wszystkim: akceptowania kontradykcji i integrowania różnych punktów widzenia. W końcowej części artykułu zostały opisane praktyczne sposoby wspierania mądrości odwołujące się do trzech przejawów wewnętrznej dialogowości: dialogów tożsamościowych, dialogów temporalnych oraz dialogów symulujących społeczne interakcje.

Słowa kluczowe: mądrość; wewnętrzna dialogowość; dialogowe Ja; myślenie dialektyczne.


 

Jak cytować: Zadworna-Cieślak, M. (2017). Pomiar zachowań zdrowotnych w okresie późnej dorosłości – Kwestionariusz Zachowań Zdrowotnych dla Seniorów. Roczniki Psychologiczne, 20(3), 579-597. DOI: 10.18290/rpsych.2017.20.3-3pl

 

Streszczenie: Zachodzące procesy demograficzne skłaniają do analiz stylu życia i jego uwarunkowań wśród osób w wieku późnej dorosłości. W sferze aktywności zdrowotnej seniorów istnieje potrzeba wnikliwej diagnozy – zarówno dla celów opisu, wyjaśniania, jak i przede wszystkim tworzenia programów modyfikacji i promocji zdrowia. W artykule dokonano analizy specyfiki zachowań zdrowotnych osób w wieku senioralnym. Zaprezentowano podstawy teoretyczne i opis Kwestionariusza Zachowań Zdrowotnych dla Seniorów. Narzędzie służy do pomiaru zachowań zdrowotnych osób starszych (od 60 roku życia). Eksploracyjna i konfirmacyjna analiza czynnikowa ujawniła 5-czynnikową strukturę kwestionariusza. Składa się on z 24 pozycji i pozwala na obliczenie ogólnego wskaźnika zachowań zdrowotnych oraz kategorii zachowań, takich jak pozytywne nastawienie do życia, zachowania związane ze zdrowiem fizycznym, dbałość o kondycję umysłową, zachowania związane z profilaktyką i leczeniem oraz zachowania ekologiczne. Im wyższy wynik, tym wyższy poziom zachowań korzystnych dla zdrowia. Ogółem w badaniach mających na celu ustalenie właściwości psychometrycznych Kwestionariusza Zachowań Zdrowotnych dla Seniorów (KZZ-S) uczestniczyły 522 osoby o zróżnicowanej aktywności i sytuacji życiowej. Narzędzie uzyskało satysfakcjonujące właściwości psychometryczne (α Cronbacha = 0,87 dla całego testu, zaś dla podskal od 0,63 do 0,79; stabilność bezwzględna, ustalona za pomocą testu-retestu, wynosiła 0,88). Uzyskane dane pozwalają uznać Kwestionariusz Zachowań Zdrowotnych dla Seniorów za rzetelne i trafne narzędzie pomiaru.

Słowa kluczowe: zachowania zdrowotne; pomiar; późna dorosłość; seniorzy.


 

Jak cytować: Ziemiański, P. (2017). Władza deprawuje czy pozwala realizować cele? O perspektywach dominacji i funkcjonalności w psychologicznych koncepcjach władzy. Roczniki Psychologiczne, 20(3), 619-639. DOI: 10.18290/rpsych.2017.20.3-4pl

 

Streszczenie: Artykuł opisuje, w jaki sposób w psychologicznych modelach władzy przejawia się odmienne spojrzenie polegające na przyjęciu perspektywy dominacji i perspektywy funkcjonalnej. W myśl tej pierwszej władza prowadzi do chęci zwiększenia dominacji nad innymi oraz ma negatywny i deprawujący wpływ na sprawującą ją osobę. Zgodnie z drugą władza jest pomocna w osiąganiu celów przez jednostkę i kierowaną przez nią grupę, a zatem powinna wyzwalać mechanizmy, które wspierają realizację celów. Głównym elementem analiz jest zakładany przez koncepcje władzy sposób postrzegania innych.

Słowa kluczowe: władza; psychologiczne koncepcje władzy; postrzeganie społeczne.


 

Jak cytować: Klamut, R., Kantor, A. (2017). Ocena demokracji i jej wybrane uwarunkowania w kontekście wyborów samorządowych w 2014 roku w Polsce. Roczniki Psychologiczne, 20(3), 661-679. DOI: 10.18290/rpsych.2017.20.3-5pl

 

Streszczenie: Wybory samorządowe, które odbyły się w listopadzie 2014 roku, wywołały w Polsce spore kontrowersje. Artykuł jest próbą opisu tego, jak Polacy oceniali jakość funkcjonowania demokracji w kontekście wspomnianych wyborów i jakie uwarunkowania miały znaczenie w stworzeniu określonej oceny. Badane były trzy poziomy oceny demokracji: ogólnych przekonań (legitymizacja systemu Josta), aktualnego stanu demokracji (instytucje demokracji Dahla) oraz konkretnych wydarzeń związanych z funkcjonowaniem systemu demokratycznego (jakość przeprowadzonych wyborów i poziom zaufania do wybranych przedstawicieli władz). Sprawdzono także, w jakim stopniu wyróżnione poziomy oceny demokracji były wyjaśniane przez społeczno-polityczne uwarunkowania, takie jak ogólny poziom zaufania do ludzi, patriotyzm i nacjonalizm, doświadczenie bezpieczeństwa. Badania zostały przeprowadzone w krótkim czasie po drugiej turze wyborów na grupie 524 osób. Uzyskane wyniki wskazują na niską jakość demokracji (szczególnie na poziomie ogólnych przekonań i zaufania do nowo wybranych władz) oraz na zależności pomiędzy aspektami oceny a badanymi uwarunkowaniami.

Słowa kluczowe: ocena demokracji; wybory samorządowe 2014; legitymizacja systemu; zaufanie; patriotyzm; doświadczenie bezpieczeństwa.

Autor: Ana Ivanova
Ostatnia aktualizacja: 11.04.2018, godz. 13:11 - Ana Ivanova