ARTYKUŁY // ARTICLES


  

Czesław S. NOSAL (2006). Doświadczenie numinosum, poznanie B, różne drogi religijności. Roczniki Psychologiczne, 9, 1, 21-36.

 

Streszczenie: W artykule podjęto próbę połączenia komponent doświadczenia religijnego w formie numinosum (koncepcja Rudolfa Otto) z cechami poznania B (cognition of Being Abrahama Maslowa). Zwraca się uwagę na komplementarność tych koncepcji. Doświadczenie numinosum (misterium tremendum) obejmuje emocje i uczucia, a poznanie B wiąże się z harmonijnym dążeniem do ujmowania całości oraz respektowania prawdy, piękna i dobra jako wielkiej trójki wartości. Różnice indywidualne w drogach religijności, łączących numinosum z poznaniem B, charakteryzuje się jako różnice zdeterminowane typami świadomości (teoria Carla Junga). Analizuje się cztery podstawowe drogi religijności.

Słowa kluczowe: psychologia religii, doświadczenie numinosum, poznanie bytu, typy religijności,
teoria Junga, teoria Maslowa.


  

Rafał P. BARTCZUK, Marek JAROSZ (2006). Funkcja religijności w procesie radzenia sobie ze stresem. Koncepcja Kennetha I. Pargamenta. Roczniki Psychologiczne, 9, 1, 37-52.

 

Streszczenie: Na polu badań psychologicznych obszary religii i stresu były powiązane ze sobą od dawna. Spośród koncepcji wyjaśniających funkcję religii w sytuacjach trudnych najbardziej popularna stała się w ostatnich latach teoria religijnego radzenia sobie (religious coping), rozwijana przez K. I. Pargamenta. Podejście to można scharakteryzować jako poznawcze, zorientowane na proces i pragmatyczne. W artykule przedstawiono aparat pojęciowy teorii, sposób, w jaki omawiana teoria wyjaśnia udział religii w poszczególnych etapach procesu radzenia sobie ze stresem, oraz mechanizmy, przez które ten udział się dokonuje. Przedstawiono również charakterystykę wyróżnionych przez Pargamenta religijnych metod radzenia sobie. Pomimo pewnych braków teoretycznych, model ten, dzięki swej wieloaspektowości, dostarczył podstaw do szerokich i perspektywicznych programów badań. Wprowadził bowiem nowy punkt widzenia na związek religijności ze zdrowiem psychicznym, co stanowiło impuls do ożywienia i zdynamizowania badań w dziedzinie psychologii religii.

Słowa kluczowe: religijność, stres, radzenie sobie, religia, funkcja religijności, religijne radzenie
sobie.


  

Jacek ŚLIWAK(2006). Niepokój a religijność. Roczniki Psychologiczne, 9, 1, 53-81.

 

Streszczenie: Wielu autorów, np. Horney (1976, s. 53), Kępiński (1987, s. 298), Argyle (1999), dowodzi, że lęk wywiera duży wpływ na zachowania człowieka. Argyle, znany badacz stosunków międzyludzkich, pisze o następujących konsekwencjach wysokiego poziomu niepokoju i lęku: izolowanie się od innych, brak przyjaciół, egocentryzm, społeczne nieprzystosowanie, mała asertywność, skłonność do submisji. R. B. Cattell twierdzi, że osoba przeżywająca lęk charakterologiczny (czysty) charakteryzuje się obniżoną sprawnością do przystosowania się, poczuciem niepewności, brakiem zaufania do siebie i innych. Biorąc pod uwagę powyższe, podjęto temat związku między niepokojem a religijnością rozumianą jako przeżywane relacje do Boga. Celem analiz jest poszukiwanie powiązań między poziomem przeżywanego przez człowieka lęku ogólnego (EN), jawnego (NJ) i ukrytego (NU) (badanego Arkuszem Niepokoju Cattella) a przeżywanymi relacjami do Boga (badanego Kwestionariuszem Relacji Religijnych Hutsebauta). Uzyskane wyniki wykazują, że biorąc pod uwagę niepokój ogólny, jawny i ukryty oraz wyodrębnione ze względu na płeć podgrupy, na siedem badanych wymiarów relacji religijnych powiązania istotne statystycznie istnieją z czterema skalami: buntowniczością, winą-lękiem, identyfikacją i współhumanitarnością. Przy czym dwie pierwsze skalę wiążą się z niepokojem dodatnio (dodatnie współczynniki korelacji), natomiast dwie następne mają wartość ujemną.

Słowa kluczowe: poziom niepokoju, struktura niepokoju, niepokój ogólny, niepokój jawny, niepokój ukryty, religijność, relacje religijne do Boga.


  

Adam BIELA (2006). Nowe zgromadzenia agoralne jako zbiorowe reakcje ludzi na świecie na wiadomość o śmierci Papieża Jana Pawła II. Roczniki Psychologiczne, 9, 1,  83-93.

 

Streszczenie: Artykuł zmierza do interpretacji zachowań kolektywnych ludzi, które miały miejsce paralelnie w tym samym czasie na świecie jako reakcja na wiadomość o śmierci Jana Pawła II. Koncepcja zgromadzenia agoralnego (Biela, Tabacyk, 1987; Biela, 1989; Prężyna, 1996) została wybrana do wyjaśnienia fenomenu psychologicznego, który nie był jeszcze nigdy przedtem opisany w literaturze przedmiotu. Jednakże analizowane zjawisko wymagało zdefiniowania nowej kategorii zgromadzenia agoralnego jako światowego zgromadzenia agoralnego, kiedy śmierć charyzmatycznego przywódcy wzmocniła uniwersalne wartości oraz idee zakotwiczone w pamięci zbiorowej społeczności lokalnych na świecie. Światowe zgromadzenie wskazało na mundialną transcendencję wartości, idei, oczekiwań i doświadczanego dobra między uczestnikami żałoby po śmierci Jana Pawła II.

Słowa kluczowe: zgromadzenie agoralne, kolektywne zachowanie, żałoba po śmierci Jana Pawła II.


  

Andrzej E. SĘKOWSKI (2006). Stymulowanie rozwoju zdolności w świetle teorii inteligencji sprzyjającej powodzeniu życiowemu Roberta J. Sternberga. Roczniki Psychologiczne, 9, 1, 95-105.

 

Streszczenie: W artykule dokonano próby przedstawienia poglądów na temat możliwości stymulowania rozwoju zdolności i inteligencji. Szczególną perspektywą widzenia tego zagadnienia stała się teoria inteligencji sprzyjającej powodzeniu życiowemu (theory of successful intelligence) R. J. Sternberga. Jest ona przykładem istniejącej tendencji do widzenia inteligencji jako zbioru różnych wymiarów stosunkowo niezależnych od siebie. W omawianej teorii wymienione są: inteligencja analityczna, twórcza i praktyczna. Termin „inteligencja" używany jest tu zamiennie z terminem „zdolności". Ze względu na duże zapotrzebowanie, wyrażane głównie przez praktyków zajmujących się edukacją młodzieży, ważne są poszukiwania służące rozwijaniu tych zdolności, które w istotny sposób wpływają na osiągnięcia pozaakademickie. Podejście to uzupełnia tradycyjne widzenie inteligencji ogólnej, mającej szczególny związek z osiągnięciami akademickimi.

Słowa kluczowe: inteligencja sprzyjająca powodzeniu życiowemu, inteligencja analityczna, inteli-
gencja twórcza, inteligencja praktyczna, osiągnięcia.


  

Janusz KOSTRZEWSKI, Ewa ZASĘPA (2006). Cechy osobowości 10-, 13-letnich dzieci z lekką niepełnosprawnością intelektualną. Roczniki Psychologiczne, 9, 1, 107-120.

 

Streszczenie: Celem badań było określenie, czy występują istotne różnice i jakiego są one rodzaju między dziećmi z lekką niepełnosprawnością intelektualną a ich rówieśnikami o prawidłowym rozwoju pod względem nasilenia cech osobowości. Zbadano 279 dzieci w wieku 10-13 lat: 92 dziewczynki z lekką niepełnosprawnością intelektualną i 87 ich rówieśniczek o prawidłowym rozwoju oraz 50 chłopców z lekką niepełnosprawnością intelektualną i 50 chłopców o prawidłowym rozwoju. Do badań zastosowano 14-czynnikowy Kwestionariusz Osobowości R. B. Portera i R. B. Cattella. Wyniki badań ujawniły, iż dzieci niepełnosprawne intelektualnie charakteryzuje mniejszy poziom integracji osobowości, bardziej obniżone samopoczucie, mniejsze poczucie przystosowania do rzeczywistości, mniejsza dojrzałość emocjonalna oraz większa wrażliwość, poszanowanie zasad moralnych i innych ludzi.

Słowa kluczowe: cechy osobowości, niepełnosprawność intelektualna.


  

Maria OLEŚ (2006). Psychologiczna charakterystyka dzieci o wysokim i niskim poczuciu osamotnienia. Roczniki Psychologiczne, 9, 1, 121-140.

 

Streszczenie: Tematyka artykułu koncentruje się wokół problemu osamotnienia u dzieci. Porównano dzieci o wysokim i niskim poczuciu osamotnienia w zakresie wybranych cech osobowości (CPQ R. B. Cattella), samooceny (SES M. Rosenberga i SEI S. Coopersmitha), asertywności (CABS L. Michelsona i R. Wooda) i zmiennych klinicznych ważnych z punktu widzenia prawidłowych relacji interpersonalnych: depresja (DSRS P. Birlesona i CDI M. Kovacs), pesymizm (HPLS A. E. Kazdina). Dodatkowo chodziło o wykrycie zmiennych warunkujących poczucie osamotnienia u dzieci w wieku szkolnym. Rezultaty przeprowadzonych badań dzieci w wieku 11-13 lat (N = 90; w tym dziewcząt N = 41, chłopców N= 49) wskazują, że dzieci o wysokim poczuciu osamotnienia są bardziej zamknięte w sobie, emocjonalnie wrażliwe, nieśmiałe, submisyjne i refleksyjne w porównaniu z dziećmi towarzyskimi. Charakteryzuje je podwyższone napięcie nerwowe, skłonność do obwiniania siebie i niska samoocena. Wykazują obniżony nastrój i pesymistyczne nastawienie do przyszłości. Obniżone poczucie własnej wartości, pesymizm i nieśmiałość - to główne uwarunkowania poczucia osamotnienia u dzieci; istnieje w tym względzie specyfika z uwagi na płeć. Uzyskane rezultaty przedyskutowano w świetle teorii cech oraz teorii społeczno-poznawczej. Implikacje praktyczne z badań wskazują na potrzebę opracowania programów interwencyjnych dla dzieci o wysokim poczuciu osamotnienia, które uwzględniałyby umacnianie poczucia własnej wartości oraz kształtowanie umiejętności społecznych.

Słowa kluczowe: dzieci, osamotnienie, osobowość, samoocena.


  

Maria BRAUN-GAŁKOWSKA, Jolanta GIERA (2006). Reakcje dzieci na internowanie ojców – działaczy Solidarności. Roczniki Psychologiczne, 9, 1, 141-158.

 

Streszczenie: Przedstawione w artykule badania ukazują przeżycia dzieci, których ojcowie byli internowani po wprowadzeniu stanu wojennego w grudniu 1981. Takich dzieci było w Polsce około 20 tysięcy. Badania były przeprowadzone wśród 30 matek, które opowiedziały o reakcjach 54 dzieci w wieku od 1 do 18 lat. Matki opowiedziały o zmianach w zachowaniu dzieci, a to, co wyraziły dzieci w testach projekcyjnych, było zgodne z relacjami matek. Dzieci, niezależnie od wieku, zareagowały tęsknotą za ojcem, a jednocześnie poczuciem zagrożenia, podwyższonym poziomem niepokoju i lękiem, który wyrażał się pragnieniem spania z matką i ciągłego przebywania z nią. Lękiem spowodowane były liczne objawy psychosomatyczne i spadek ogólnej odporności organizmu. U dzieci młodszych w większości wypadków nastąpiła regresja w czynnościach samoobsługowych, zakłócenie snu, lęk przed ciemnością, zrywanie się z krzykiem, zaburzenie nastroju, grymasy i płaczliwość. U dzieci starszych również znacznie wzrósł niepokój, ale wystąpiły także inne zmiany. Ich lęk był bardziej konkretny (strach przed milicjantami, przed koniecznością emigracji), ale jednocześnie okazywały dumę z ojca i w wielu wypadkach starały się przejmować niektóre jego role, opiekować się matką i młodszym rodzeństwem. Niektóre z opisywanych wyżej zachowań dzieci są podobne do tych, które występują w innych sytuacjach separacji od ojca, ale łącznie zaobserwowane zmiany stanowią syndrom osobny.

Słowa kluczowe: ojciec, represje polityczne.


  

Dorota KORNAS-BIELA (2006). Psychospołeczne aspekty stosowania środków wczesnoporonnych. Roczniki Psychologiczne, 9, 1, 159-180.

 

Streszczenie: Wszystkie środki wczesnoporonne, chociaż niektóre z nich zwane są antykoncepcyjnymi, mają na celu niedopuszczenie do rozwoju poczętego dziecka. Ze względu na ich różnorodną formę (np. hormonal contraception, emergency contraceptive pill, medical abortion RU-486, IUD) doświadczenia kobiet związane z ich użyciem oraz psychologiczne konsekwencje ich stosowania są bardzo zróżnicowane. W artykule omówiono psychologiczną sytuację, w jakiej podejmowana jest decyzja o skorzystaniu z wczesnej aborcji, jej psychologiczne skutki i czynniki modyfikujące przeżycia kobiet. Wyrazistą ilustracją dla pojawiających się problemów jest praktyka korzystania z farmakologicznej aborcji przy użyciu RU-486 i doświadczenia kobiet z tym związane.

Słowa kluczowe: antykoncepcja hormonalna, antykoncepcja awaryjna, antykoncepcja po stosunku,
aborcja farmakologiczna, aborcja medyczna (RU-486), środki wczesnoporonne.


  

Tytus SOSNOWSKI, Marek WIECH (2006). Przesądność i próba jej pomiaru: Kwestionariusz Otwartości Przekonań (KOP20). Roczniki Psychologiczne, 9, 1, 181-203.

 

Streszczenie: Pierwsza część artykułu omawia współczesne badania nad przesądami, problem źródeł przesądów, ich uniwersalności/lokalności oraz wiarę w pecha i szczęście jako kluczowe elementy przesądności. Druga część pracy prezentuje etapy konstrukcji narzędzia do pomiaru przesądności - Kwestionariusza Otwartości Przekonań (KOP20) - oraz badania dotyczące jego własności psychometrycznych. Kwestionariusz KOP20 okazał się narzędziem o praktycznie jednoczynnikowej strukturze oraz bardzo wysokiej homogeniczności i zgodności wewnętrznej (a = 0,96). Zgodnie z przewidywaniami, wyniki testu korelują ujemnie z wykształceniem, a pozytywnie z autorytaryzmem, lękiem, reaktywnością emocjonalną i perseweratywnością.

Słowa kluczowe: przesądność, Kwestionariusz Otwartości Przekonań KOP20.


  

 

ARTYKUŁ DYSKUSYJNY // FOCUS ARTICLE


  

Romuald JAWORSKI (2006). Propozycja psychologii bazującej na antropologii chrześcijańskiej. Roczniki Psychologiczne, 9, 1, 205-226.

 

Streszczenie: Celem psychologii chrześcijańskiej jest spojrzenie na procesy psychiczne człowieka z perspektywy antropologii chrześcijańskiej. Dialog między psychologią i religią musi być realizowany według zasad poszanowania odrębności i wzajemnego ubogacania się w duchu wskazanym przez Jana Pawła II w encyklice Fides et ratio. Miejscem spotkania antropologii chrześcijańskiej z dorobkiem współczesnej psychologii jest środowisko akademickie z jednej strony i gabinet terapeutyczny - z drugiej. W procesie integracji psychologii i religii realizowanym w nurcie psychologii chrześcijańskiej musi dokonać się weryfikacja i reinterpretacja ważnych psychologicznych aspektów życia, takich jak obraz życia, człowieka, Boga, świata, normy, zdrowia i choroby, terapeuty, nauki. Specyficznymi obszarami zainteresowań psychologii chrześcijańskiej są doświadczenia egzystencjalne grzechu i łaski, celu i sensu życia, cierpienia i przebaczenia. Nową perspektywę badań w nurcie psychologii akademickiej stwarza przyjęcie paradygmatu, w którym religijne życie analizowane będzie z perspektywy komunikacji interpersonalnej.

Słowa kluczowe: chrześcijańska antropologia, chrześcijańska psychologia, integracja psychologii
i chrześcijańswa, psychologia i religia.

Autor: Stanisław Sarek
Ostatnia aktualizacja: 11.03.2013, godz. 09:26 - Karol Juros