1. Wydział Nauk Humanistycznych – Instytut Historii

 

2. Historia – specjalność archiwalna (stacjonarne I st.) rok II sem. III

 

3. Rozwój forma kancelaryjnych w XIX i XX w. z elementami metodyki ich opracowania – konwersatorium

 

4. Prerekwizyt – ćwiczenia z rozwoju form kancelaryjnych w Polsce przedrozbiorowej w sem. II

 

5. 30 godz.     

 

6. 2 pkt.

 

7. Cel:

 

Student winien wynieść z zajęć znajomość podstawowych pojęć z zakresu form kancelaryjnych, znać poszczególne typu dokumentacji z XIX w. i zasady funkcjonowania kancelarii różnego typu w poszczególnych podokresach i na terenie poszczególnych państw/jednostek geopolitycznych/zaborów -  a także zasady rządzące opracowaniem materiałów archiwalnych z ww. okresu, w szczególności akt stanu cywilnego.

 

Zamierzone efekty kształcenia:

 

a) Wiedza: Student zna pojęcia odnoszące się do form kancelaryjnych XIX-XX w. Orientuje się w problematyce obiegu pisma, układu registratury w poszczególnych typach kancelarii. Prawidłowo opisuje akta stanu cywilnego. Zna typy kancelarii przedmiotowego okresu i potrafi je scharakteryzować pod względem organizacji, wytworów, pracowników.

 

b) Umiejętności: Student potrafi zaprezentować różnice między systemem dziennikowym a bezdziennikowym, schematy obiegu pisma w kancelarii scentralizowanej i zdecentralizowanej. Posiada umiejętności z zakresu opracowania materiałów akt stanu cywilnego.

 

c) Inne kompetencje (postawy): Student odnosi się z szacunkiem do dziedzictwa kulturowego, w szczególności spuścizny archiwalnej okresu XIX-XX. Rozumie potrzebę popularyzacji tego dziedzictwa i korzyści ogólnokulturowe pochodzące z tejże. Zdobytą na zajęciach wiedzę z zakresu form kancelaryjnych współczesnych potrafi zastosować w życiu codziennym ku pożytkowi własnemu, rodziny i społeczeństwa.

 

 

8. Referaty studentów, wspólna praca nad tekstami źródeł i normatywów metodycznych, uzupełniana wykładem prowadzącego.

 

 9. Test pisemny 75 %, obecność i udział w zajęciach 25 %.

 

10. Treści programowe:

 

I. Zajęcia organizacyjne.

 

II. Przemiany w kancelarii przełomu XVIII/XIX w., wprowadzenie systemu akt spraw, zasady ogólne jego funkcjonowania.

 

III. Kancelarie w zaborze pruskim.

 

IV. Kancelarie okresu Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego.

 

V. Kancelaria Królestwa Polskiego w okresie rusyfikacji (zwł. po 1867 r.)

 

VI.  Kancelaria austriacka w Galicji.

 

VII. Zasady porządkowania akt kancelarii austriackiej.

 

VIII. Kancelaria Polski odrodzonej. Reforma 1931 r. – wprowadzenie.

 

IX. Reforma 1931 r. – charakterystyka systemu bezdziennikowego.

 

X. Okres okupacji niemieckiej i PRL.

 

XI. Akta stanu cywilnego – „nowa jakość w starej formie kancelaryjnej”. Zasady porządkowania akt stanu cywilnego.

 

XII. Dawne akta stanu cywilnego na przykładzie systemu panującego w Królestwie Polskim.

 

XIII. Nowe formy dokumentacji (dok. mechaniczna i elektroniczna, kartograficzna i techniczna), które pojawiły się w XIX w.

 

XIV. Kancelaria w Polsce współczesnej – stan obecny, perspektywy zmian i rozwoju.  

 

XV. Zaliczenie.

 

11. Literatura podstawowa: Nawrocki S., Rozwój form kancelaryjnych na ziemiach polskich od średniowiecza do końca XX wieku, Poznań 1998.  Literatura pomocnicza: wskazówki metodyczne z witryny www.archiwa.gov.pl, w szczególności zarządzenie NDAP z 2.VIII.1999 i projekt wskazówek dot. porządkowania akt z okresu kancelarii austriackiej; przedwojenne instrukcje kancelaryjne; Szymański J., Nauki pomocnicze historii, Warszawa 2002; instrukcja P. Muchanowa dla utrzymujących akta stanu cywilnego (1858).

 

12. Ks. diakon dr Piotr Siwicki