RYCYK Limosa limosa (Linnaeus, 1758)
SYSTEMATYKA: Rząd-siewkowe Charadriiformes, rodzina-bekasowate (słonkowate) Scolopacidae
WYGLĄD: Duży, smukły, o bardzo długim, prostym dziobie wydłużonej szyi i długich nogach. Wymiary: długość ciala 40–44 cm, rozpiętość skrzydeł 68–82 cm, masa ciała samców 160–440 g, samic 240–500 g. W szacie godowej głowa, szyja i górna część piersi rdzawe, potylica i ciemię z ciemnym, podłużnym kreskowaniem, przy czym samica ma mniej jaskrawe barwy. Wierzch ciała brązowordzawy z ciemnymi plamkami, spód ciała biały, na piersi i bokach czarne poprzeczne prążki. Ogon biało-czarny. Na skrzydłach w locie widoczne białe lusterka i biały kuper. W szacie spoczynkowej kolor rdzawy zostaje zastąpiony szarością, brzuch jest białawy. Pisklęta puchowe są cynamonowoplowe, z ciemnym deseniem na wierzchu ciała. Młode są podobne do dorosłych w szacie spoczynkowej, lecz z domieszką koloru rdzawego.
DYMORFIZM PŁCIOWY: Brak.
ŚRODOWISKO: Gnieździ się na rozległych, podmokłych łąkach kośnych i pastwiskach w dolinach rzek. Stanowiska lęgowe z reguły są zalewane zimą lub wczesną wiosną, a późną wiosną charakteryzują się wysokim poziomem wody gruntowej. Preferuje płaty porośnięte wyższą (15–25 cm) roślinnością, w pobliżu płytkich rozlewisk. Unika sąsiedztwa krzewów, pojedynczych drzew, ściany lasu. Spotykany również na torfowiskach niskich, turzycowiskach, a w dolinach rzecznych niekiedy gnieździ się nawet na płatach muraw kserotermicznych, jeżli w pobliżu znajdują się dobre żerowiska. Unika terenów położonych w pobliżu uczęszczanych dróg. Wycofuje się z łąk nie koszonych regularnie, zarastających zwartą, wysoką roślinnością zielną.
DIETA: Na terenach lęgowych odżywia się głównie drobnymi bezkręgowcami – przede wszystkim owadami, mięczakami, skorupiakami, dżdżownicami i pajęczakami. Na zimowiskach afrykańskich przestawia się niemal zupełnie na pokarm roślinny – przede wszystkim ziarna ryżu, ale także prosa i innych traw. Żeruje, głównie brodząc w płytkiej wodzie, zanurzony do wysokości goleni, sondując dziobem w mulistym podłożu i znajdując zdobycz dotykiem. Nierzadko zdobywa pokarm, wypatrując zdobyczy i podejmując ją dziobem.
ROZRÓD: Z reguły gnieździ się w skupieniach po kilka–kilkanaście par, często w towarzystwie krwawodziobów i czajek. Gniazdo jest umieszczone w płytkim dołku wygrzebanym w darni, nierzadko pod osłoną wyższych traw, z reguły stosunkowo słabo zasłonięte roślinnością. Zazwyczaj 4 jaja w zniesieniu, rzadziej 3 (10–15%, głównie zniesienia powtarzane), wyjątkowo 5. Jeden lęg w roku, choć w przypadku straty pierwszego zniesienia 40–50% samic powtarza lęg. Pierwsze jaja składane są w połowie IV, a szczyt przystępowania do lęgów przypada na przełom 2. i 3. dekady IV. Ostatnie lęgi składane są w drugiej połowie V.
AKTYWNOŚĆ: Aktywny głównie za dnia, lecz żerowanie, a niekiedy i loty tokowe mają miejsce również w godzinach nocnych. Miejsca regularnego żerowania są często położone z dala – niekiedy nawet 1–2 km – od gniazda. Terytorialny w najbliższym otoczeniu gniazda. Towarzyski. Zagęszczenie rycyka na krajowych stanowiskach układa się z reguły na poziomie 0,3–2 p./10 ha, w optymalnych siedliskach 2–6 p./10 ha. Bardzo hałaśliwy na lęgowiskach*. Ptaki dorosłe opuszczajà lęgowiska w VI-VII. Wiosną pierwsze ptaki pojawiają się w początkach III, a większe koncentracje notowane są w końcu III i pierwszej dekadzie IV.
ROZMIESZCZENIE: Występowanie w zależności od podgatunku:
Limosa limosa limosa – Europa i zachodnia Rosja po górny Jenisej na wschodzie. Zimuje w basenie Morza Śródziemnego, subsaharyjskiej Afryce oraz na Bliskim Wschodzie i w zachodnich Indiach. W Polsce nieliczny ptak lęgowy niżu, rozmieszczony nierównomiernie; lokalnie bywa liczny. Głównymi lęgowiskami są doliny rzeczne w centrum i na wschodzie kraju. Najwięcej rycyków lęgnie się na Bagnach Biebrzańskich oraz w dolinach Narwi, Bugu i Liwca. Pozostałe podgatunki**.
LICZEBNOŚĆ: Nieliczny gatunek lęgowy niżu, na przelotach najliczniej spotykany we wschodniej części kraju. Krajowa populacja rycyka w pierwszych latach XXI w. szacowana jest na 5000–6000 p. lęgowych; biorąc pod uwagę szybkie tempo zaniku gatunku w ostatnich dwóch dziesięcioleciach może to być ocena zawyżona. Wielkość europejskiej populacji lęgowej rycyka szacowna była w latach 90. na 130 000–240 000 p., lecz obecnie jest wyraźnie niższa. Najwięcej ptaków gnieżdzi się w Holandii (45 000–50 000 p.), w Rosji (10 000–100 000 p.), na Islandii (7000–10 000 p.) i na Białorusi (6000–8500 p.).
OCHRONA: Ochrona gatunkowa w Polsce: gatunek objęty ochroną ścisłą, wymagający ochrony czynnej. Status zagrożenia w Europie: V gatunek narażony na wyginięcie, BirdLife International: SPEC 2, Dyrektywa Ptasia: Art. 4.2, załącznik II, Konwencja Berneńska: załącznik III, Konwencja Bońska: załącznik II, Porozumienie AEWA
UWAGI: * Melodyjne pokrzykiwania wydawane w lotach tokowych wykonywanych na dużej wysokości słyszalne z odległości 1–2 km. Krzyczy, odganiając w locie drapieżniki (kruki, wrony, błotniaki) przelatujące w rejonie gniazda, a pod koniec wysiadywania i w okresie wodzenia piskląt krzyczy także na widok człowieka.
**Limosa limosa islandica – Islandia, Wyspy Owcze, Szetlandy i Lofoty. Zimuje na Wyspach Brytyjskich, Półwyspie Iberyjskim i w zachodniej Francji.
Limosa limosa melanuroides – Syberia, Mongolia, Mandżuria i rosyjski Daleki Wschód. Zimuje w Indiach, Azji Południowo-Wschodniej oraz na Nowej Gwinei i w Australii.
GALERIA