Studia doktoranckie z teologii moralnej na Wydziale Teologii KUL

Według obowiązującego w III Rzeczypospolitej Polskiej systemu edukacyjnego, istnieją dwa stopnie naukowe: doktora oraz doktora habilitowanego (magisterium nie jest stopniem naukowym, ale tytułem zawodowym). Promocje nowych specjalistów z określonych dziedzin nauki są jednym z najbardziej wymiernych efektów działalności szkół wyższych.

Zwyczajna praktyka wszystkich polskich uczelni, a także większości zagranicznych, jest taka, iż dają one możliwość zdobycia stopnia doktora teologii tym studentom, którzy posiadają tytuł magistra i ukończone specjalistyczne studia licencjacie (2 lata, czyli 4 semestry) oraz spełniają określone warunki (odpowiednia średnia, wyróżnianie się podczas studiów magisterskich itp.). Ich studia doktoranckie mają przeważnie tzw. tok indywidualny. Oznacza to, że uczestnik takich studiów pracuje i uczy się przede wszystkim sam. Na uczelni zaś bywa przeważnie z racji seminariów doktoranckich, które - zazwyczaj jako jedyne - stanowią obowiązkowe dla niego zajęcia. Napisanie pracy i zaliczenie odpowiednich egzaminów upoważnia doktoranta do otwarcia przewodu doktorskiego, który ostatecznie ma zaowocować obroną pracy i uzyskaniem stopnia doktora.

W Katolickim Uniwersytecie Lubelskim proces zdobywania stopni naukowych z teologii przebiega nieco inaczej. Wydział Teologii w swej ofercie posiada regularne, stacjonarne, dzienne studia doktoranckie. Taki przypadek jest ewenementem w skali Polski, a także rzadką praktyką w zagranicznych ośrodkach naukowych. Rozwiązanie to jest bardzo korzystne dla tych, którzy chcą uzyskać stopień doktora teologii w KUL. Są oni studentami niemal w pełnym tego słowa znaczeniu. Uczestniczą w różnych zajęciach: wykładach, seminariach, konwersatoriach, ćwiczeniach, a także zdają egzaminy w czasie obu sesji egzaminacyjnych. To wszystko niejako stymuluje do systematycznej pracy. Poza tym pozwala codziennie przebywać w "naukowym klimacie" i "nasiąkać atmosferą uczelni"; umożliwia nawiązanie osobistych kontaktów nie tylko z promotorem, ale ze wszystkimi pracownikami Instytutu, w zajęciach którego doktorant uczestniczy (umożliwia to również fakt, iż na jednym roku studiów doktoranckich w każdym instytucie jest niewiele - od kilku do kilkunastu osób). Wspólne zajęcia całego rocznika - a nierzadko również kilku lat z Instytutu - sprawiają, że można skorzystać także z doświadczeń naukowych swoich kolegów. Te studia nie polegają więc na indywidualnej lekturze i mniej lub bardziej regularnych spotkaniach z promotorem, lecz na "prawdziwym studiowaniu". Efektem tego, iż są to stacjonarne studia dzienne, jest również fakt, że właściwie niemożliwe (albo przynajmniej w sporym stopniu utrudnione) jest odbywanie teologicznych studiów doktoranckich w KUL "obok" innych zajęć, czy niejako "przy okazji".

Kandydat, który musi być magistrem teologii, jest przyjmowany na kurs wyższy przez Rektora, za pośrednictwem Rady Wydziału, której przewodniczy Dziekan. Nauka trwa cztery lata (osiem semestrów). Przedmiot studiów określony jest specyfiką Instytutu. Zajęcia pozwalają "wgryźć się" w szerokie spektrum teologii moralnej, z uwzględnieniem zainteresowań przyszłego doktora. Większość zajęć to wykłady monograficzne. Nie brakuje jednak kursorycznych, przeważnie dotyczących historii i metodologii. Doktoranci z pierwszego i drugiego roku studiów mają w ciągu tygodnia około 20 godzin wykładów. Oprócz tego mają obowiązek uczestniczyć w seminarium naukowym u profesora, którego wybierają na promotora swojej rozprawy doktorskiej (2 godziny) oraz w drugim seminarium, tzw. hospitowanym, prowadzonym w ramach Instytutu (2 godziny).

Po czterech semestrach nauki studenci - na podstawie złożonej pracy i egzaminu - uzyskują kościelny stopień licencjata teologii w zakresie danej specjalizacji. Wymagania dotyczące pracy licencjackiej są nieco wyższe, w stosunku do pracy magisterskiej. W szczególnych przypadkach, jako praca licencjacka może zostać uznana obroniona wcześniej praca magisterska, o ile spełnia określone warunki. Taką decyzję może podjąć Dziekan na pisemną prośbę studenta. Konieczne jest też poparcie promotora i recenzenta pracy magisterskiej. Egzamin licencjacki odbywa się przed komisją składającej się z pracowników danego Instytutu, której przewodniczy Dziekan Wydziału. Na egzamin składa się 60 tez dotyczących całości problematyki teologii moralnej. W praktyce oznacza to zakres wiedzy uzyskanej podczas dwu lat studiów doktoranckich oraz z całości teologii, w której obecnie doktorant się specjalizuje.

Stopień licencjata uprawnia do nauczania teologii w kościelnych wydziałach teologicznych. Jest także konieczny do kontynuacji studiów doktoranckich. Dopiero bowiem magister licencjat, który na Diploma Licentiae ma ocenę nie niższą niż dobrą (4), może wystąpić do Rady Wydziału z prośbą o zatwierdzenie tematu rozprawy doktorskiej i wyznaczenie promotora, którym może być tylko samodzielny pracownik naukowy (tzn. posiadający stopień naukowy nie mniejszy niż doktora hablitowanego). Pozytywne rozstrzygnięcie tych kwestii oznacza wszczęcie przewodu doktorskiego.

Na trzecim i czwartym roku studiów doktoranckich znacznie zmniejsza się liczba zajęć obowiązkowych. Doktorant musi jedynie uczestniczyć w seminarium naukowym u promotora i w jego wykładzie monograficznym. Obowiązkowy jest też inny wykład monograficzny, uzgodniony z promotorem. Te lata to czas bezpośredniego przygotowywania się do egzaminu doktorskiego. Wyraża się to przede wszystkim w pisaniu rozprawy doktorskiej. Warunkiem dopuszczenia do obrony jest również pozytywna ocena z egzaminu z nowożytnego języka obcego i z filozofii oraz zakończenie całości studiów doktoranckich. Rozprawa doktorska, "wypełniony" indeks i dokumenty potwierdzające zaliczenie wspomnianych wyżej egzaminów muszą być złożone w dziekanacie przed końcem czwartego roku. Na kilka tygodni przed obroną praca zostaje wyłożona w Bibliotece Uniwersyteckiej i wszyscy zainteresowani mają prawo się z nią zapoznać.

Egzamin doktorski składa się z dwu części. Pierwsza to tzw. egzamin wewnętrzny. Podczas niego doktorant odpowiada na pytania komisji, w skład której obok Dziekana Wydziału, promotora i recenzentów, wchodzi czterech samodzielnych pracowników naukowych. Recenzentów jest zawsze dwóch: jeden z KUL, drugi zaś z innego ośrodka naukowego. Recenzentem pracy doktorskiej, tak jak i promotorem, może być jedynie samodzielny pracownik naukowy. W drugiej części egzaminu, oprócz komisji, udział może wziąć każdy. Jest to bowiem publiczna dyskusja nad pracą i - jak wynika z nazwy - obrona polegająca na odpieraniu zarzutów stawianych autorowi przez recenzentów i inne obecne osoby, oraz odpowiedzi na pytania związane z opisywaną w rozprawie tematyką. Stopień doktora nauk teologicznych nadaje Rada Wydziału na wniosek komisji egzaminacyjnej. Oficjalnym potwierdzeniem uzyskania doktoratu jest dyplom doktorski i pierścień z godłem uczelni wręczone podczas promocji doktorskich w obecności rektora, senatu i społeczności akademickiej.

Wydział Teologii KUL daje możliwość uzyskania stopnia doktora nauk teologicznych w trzynastu różnych specjalizacjach. Jedną z nich jest specjalizacja z teologii moralnej. Stanowi ona zwieńczenie studiów w Instytucie Teologii Moralnej.

Autor: M. Wyrostkiewicz
Ostatnia aktualizacja: 05.10.2016, godz. 17:27 - Marian Pokrywka