Matematyka


Trudno ustalić dokładnie jakie były początki rozwoju matematyki. Najwcześniejsze znane zapiski matematyczne pochodzą z Bliskiego Wschodu, gdzie około 2000 lat przed naszą erą Babilończycy zebrali obszerny materiał, który zaliczamy dzisiaj do elementarnych działów arytmetyki i algebry. Matematyka jako nauka w znaczeniu współczesnym pojawiła się na ziemi greckiej w V i IV wieku przed naszą erą, a jej nazwa pochodzi od greckiego słowa mathema = wiedza. W tym też czasie stała się ona przedmiotem ożywionej dyskusji filozoficznej. Dyskusja ta dotyczyła przynajmniej dwóch zasadniczych kwestii: elementów z których były zbudowane teorie matematyczne i relacji między opisem liczbowym a rzeczywistością. Grecy uświadomili sobie ogromne trudności związane z niektórymi pojęciami matematycznymi, m.in. punktu, przestrzeni, ciągłości, ruchu (czyli zmienności), nieskończoności, itp. Co do drugiej kwestii, zapoczątkowany za czasów Eudoksosa kierunek dedukcyjno-aksjomatyczny w matematyce dał narzędzie człowiekowi do budowania wizji świata, a myślicielom do budowania systemów filozoficznych. Grecy dokonali znaczącego postępu w rozwoju geometrii aksjomatycznej, co znalazło swój wyraz w epokowyinformatyka3m dziele Euklidesa Elementy. Geometria wraz z trygonometrią przyczyniła się natomiast do rozwoju astronomii i wiedzy o kosmosie. Poza prekursorskimi pracami Archimedesa Grecy nie rozwinęli szerzej metod analitycznych matematyki, dokonała tego dopiero nowożytność, rozwijając geometrię analityczną R. Descartesa - Kartezjusza, oraz rachunek różniczkowy i całkowy, stworzony przez I. Newtona i G. Leibniza. W późniejszych wiekach powstało wiele nowych działów matematyki, m.in. analiza funkcjonalna, której współtwórcą był jeden z najwybitniejszych polskich matematyków XX wieku - Stefan Banach.


Laikowi biorącemu do ręki prace z dziedziny matematyki może wydawać się, że matematyka jest rozbudowanym systemem wniosków wyprowadzonych z prostych definicji i postulatów, które nie mogą być sprzeczne, a poza tym zależą właściwie tylko od swobodnego uznania matematyków. Matematyka nie jest jednak tylko grą umysłu, żonglowaniem definicjami i regułami bez żadnego uzasadnienia ani celu. Matematyk opiera swe twierdzenia również na faktach zaczerpniętych z obserwacji zjawisk otaczającego go świata. Dlatego nawet jeśli tworzy nowe teorie pozornie całkowicie oderwane od rzeczywistości opierając się jedynie na intuicji, to często po wielu latach okazuje się, że teorie te znajdują praktyczne zastosowania. Było tak np. w przypadku geometrii nieeuklidesowej N. Łobaczewskiego, czy ogólniejszej geometrii G. Riemanna, która znalazła zastosowanie w fizyce teoretycznej, m.in. w teorii względności.


Opisując rozwój matematyki należy podkreślić, że jest to jedna z najstarszych dziedzin wiedzy człowieka. Dziedzina, która rozwijała się w dwóch aspektach: naukowym i aplikacyjnym. Na polu teorii naukowych wypracowała szereg działów, np. arytmetyka teoretyczna, algebra, geometria, analiza, równania różniczkowe i całkowe, itd. Od strony aplikacyjnej, właściwie nie ma dziedziny życia ludzkiego, w której nie są stosowane reguły matematyki. Od wieków matematyka znalazła trwałe miejsce na uniwersytetach (w tym katolickich), dlatego jej brak w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim rzutował na rangę tej uczelni. Tym bardziej, że od początku istnienia tego uniwersytetu rozwijała się filozofia, a w jej ramach logika i metodologia. Tymczasem na przestrzeni wielu wieków matematyka była nierozerwalnie związana z filozofią - rozumowanie logiczne, oparte na jasnych definicjach i spójnych, intuicyjnie oczywistych układach aksjomatów, to właśnie rezultat rozwoju matematyki. Matematyka stworzyła podstawy do budowania nauki opartej na zasadach dedukcji i ścisłego dowodu. Rozwój matematyki w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II to z jednej strony rozszerzone spektrum najnowszych osiągnięć nauki i wiedzy przekazywanej studentom, co przyczynia się do ich wszechstronnego rozwoju, a z drugiej strony podkreślenie prestiżu uczelni, tym bardziej, że era informatyzacji, w której obecnie żyjemy, jest ściśle związana z matematyką.


Od przeszło dwóch tysięcy lat znajomość matematyki jest uznawana za niezbędny element wyposażenia intelektualnego człowieka. Abstrakcyjność myślenia pozwala człowiekowi na rozszerzenie jego horyzontów poznawczych. Matematyka, jako wyraz myśli ludzkiej, odzwierciedla czynną wolę, kontemplacyjny rozum, dążenie do doskonałości estetycznej i harmonii. Jej podstawowymi elementami są: logika i intuicja, analiza i konstrukcja, uogólnienie i indywidualizowanie. To dodatkowy argument za jej rozwojem w ramach Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Jeśli absolwenci tej uczelni kształtują wymiar intelektualno-społeczny, to przez tego rodzaju studia KUL może mieć wpływ na kształtowanie poziomu i struktury naszego społeczeństwa. Rozwój matematyki ze specjalizacją informatyczną stwarza takie nadzieje. Znajomość tych dziedzin ułatwia nie tylko rozwijanie nauki, ale również praktyczną działalność człowieka.


Matematyka to nie tylko formalizm, abstrakcyjne konstrukcje, lecz także potrzeba ścisłego liczbowego opisu otaczającej nas rzeczywistości. Ten kierunek rozwoju, od wiedzy stosowanej do ujęcia teoretycznego, występuje zarówno w czasach starożytnych, jak również współcześnie. Bez rozwoju matematyki nie byłoby rozwoju techniki i elektroniki, fizyki i kosmonautyki, ekonomii, informatyki i wielu innych dziedzin decydujących o postępie cywilizacyjnym ludzkości. Uczelnia, która dąży do rozwoju innych prestiżowych działów wiedzy, winna rozwijać fundament tych dziedzin - matematykę.


Matematyka w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II rozwija się już jedenaście lat. Kadra samodzielnych pracowników naukowych obejmuje 12 osób, kilkunastu doktorów i ponad 20 magistrów. Młodzi pracownicy naukowo-dydaktyczni są w większości wychowankami naszej uczelni.


Informatyka


ag_400

Truizmem jest twierdzenie, że żyjemy w cywilizacji informatycznej. Człowiekowi współczesnemu nadajemy nawet często określenie homo informaticus. Komputer i odpowiedni zakres wiedzy z dziedziny informatyki towarzyszy obecnie każdemu z nas od dziecka, stając się dominującą metaforą cywilizacji informacyjnej. Przyniósł on nową definicję człowieka jako procesora informacji, a przyrody jako informacji, która ma zostać przetworzona. W tym kontekście należy również widzieć rozwój kierunku informatyka w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II.


Rozwijanie informatyki na Uniwersytecie Katolickim ma jednak głębsze podłoże:


1. Ogólną cechą naszej cywilizacji jest rozwój społeczeństwa oparty na informacji. Zdaniem niektórych socjologów społeczeństwo informacyjne można traktować jako wielowymiarową rzeczywistość współtworzoną przez cztery podstawowe substraty: technologiczny (tzn. infrastrukturę informacyjną, której stopień rozwoju określa łatwość dostępu do urządzeń służących gromadzeniu, przetwarzaniu, przechowywaniu i udostępnianiu informacji), ekonomiczny (obejmujący m.in. budowę sektora informatycznego gospodarki, czyli tych gałęzi produkcji i usług, które zajmują się wytwarzaniem informacji oraz technik informacyjnych, a także ich dystrybucją), społeczny (ludzie korzystający z technologii informatycznych) i kulturowy (stopień akceptacji informacji jako dobra strategicznego). Jeśli Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II ma brać udział w kształtowaniu nowoczesnego społeczeństwa, to powinien rozwijać badania w dziedzinie informatyki i kształcić absolwentów, którzy będą mieć udział w tym procesie.

2. Zadaniem Uniwersytetu Katolickiego jest kształtowanie pewnego typu osobowości absolwenta, stąd potrzeba podejmowania problemów, które wpływają na kierunek przemian, jak również ukazywanie osiągniętych rezultatów w budowaniu cywilizacji informacyjnej. Cywilizacja informatyczna kształtuje nowego człowieka i nową mentalność, zmienia się przedmiot zainteresowań, narzędzia myślenia (inteligencję rozumie się jako informację, która może ulegać dystrybucji, być przechowywana i wyciągana z pamięci). Ten nowy człowiek kształtowany jest przez tworzenie modeli sieciowych, a sieć to przede wszystkim ludzie komunikujący się w danej przestrzeni poprzez odpowiednią infrastrukturę połączeń telekomunikacyjnych, radiowych i informatycznych. Zaletą tego typu sieci jest łatwy dostęp do informacji, łatwy sposób porozumiewania się i tworzenia interakcji, a jej cechą nie tylko przyswajanie informacji, ale także tworzenie syntez, np. systemu wartości. Ów proces integracji wpływa na kształt świadomości człowieka, na jego osobowość, zmianę stylu życia.

3. Każda uczelnia rozwija się w kontekście transformacji społecznych, na które winna oddziaływać. Wokół rozwoju społeczeństwa informacyjnego tworzą się różnego rodzaju ideologie, które wpływają na nadanie światu kształtu i spójności. Tworzące się europejskie społeczeństwo informacyjne wymaga wypracowania odpowiednicinformatyka2h mechanizmów, które zapewniłyby mu zrównoważony harmonijny rozwój. Zadaniem informatyki na Uniwersytecie Katolickim jest nie tylko poznawanie odkryć w tej dziedzinie, ale także refleksja nad tym, czym jest lub ma być społeczeństwo informacyjne i jakimi właściwościami powinno się ono odznaczać (na przykład powszechny dostęp do Internetu, bezpieczne sieci i inteligentne karty, organizacja przedsiębiorstwa oparta na wiedzy, przyspieszenie rozwoju handlu elektronicznego, inteligentne systemy transportu).

4. Rozwój cywilizacji informacyjnej to nie tylko pozytywy, ale także negatywy. Uniwersytet, który kształtuje zawodowo i poza-zawodowo studenta, winien obserwować także negatywne skutki w toczącym się procesie. Informacja jest niebezpieczna, jeśli nie ma swego miejsca przeznaczenia, gdy się jej nie ukonkretni, kiedy nie wyznaczy się jej celów, którym ma ona służyć. Eksplozja informacyjna jest często eksplozją dezinformacji. Uwidacznia się to na poziomie młodego pokolenia, które jest zalewane informacjami, koncepcjami i propozycjami bardzo różnymi. Zmieniają się przesłanki odpowiedzialności za czyny ludzkie, odpowiedzialność za działania, systemy wartości.


Wymienionych problemów nie rozwiąże tylko informatyka, gdyż jest ona nastawiona profesjonalnie na zdobywanie wiedzy fachowej, tworzenie nowych algorytmów przetwarzania informacji, dokumentowanie, gromadzenie i przekazywanie tej wiedzy w formie publikacji. Jednak jej rozwój w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II stwarza nadzieje na prowadzenie znacznie ogólniejszych, interdyscyplinarnych badań.

Autor: Adam Kiersztyn
Ostatnia aktualizacja: 09.02.2008, godz. 12:59 - Adam Kiersztyn