szkolnictwo_powszechne.jpg

Szkolnictwo powszechne w powiecie tarnowskim w latach 1918 - 1939
autor: dr Edmund Juśko

 

Praca składa się ze wstępu, dziewięciu rozdziałów i zakończenia oraz wykazu źródeł rękopiśmiennych i drukowanych (w tym czasopism), jak również obszernej bibliografii ogólnej do szkolnictwa w Polsce i nielicznych, przeważnie amatorskich artykułów odnoszących się do niektórych szkół powszechnych w powiecie tarnowskim. O ile szkolnictwo średnie w samym Tarnowie jest stosunkowo dobrze znane dzięki zwłaszcza pracom Zygmunta Ruty i Jana Rysia, to dzieje szkolnictwa powszechnego, powstałego z przekształcenia galicyjskiego szkolnictwa elementarnego na tym terenie były prawie nieznane. Lukę te wypełnia książka Edmunda Juśko. Ma ona znaczenie jako sondaż badawczy odnoszący się do tego typu szkół na terenie byłego zaboru austriackiego m.in. w okresie wdrażania reformy szkolnej ministra Janusza Jędrzejewicza. Rozdział pierwszy i drugi zawierają charakterystykę samego powiatu oraz podstaw prawnych i organizacji szkolnictwa powszechnego w Odrodzonej Polsce powstałego na bazie szkolnictwa galicyjskiego. Rozdziały pozostałe poświęcone zostały problematyce organizacji szkolnictwa powszechnego w powiecie tarnowskim, jego kadrze nauczycielskiej, programom oraz strukturze władz szkolnych i bazie materialnej szkół, jak stan budynków szkolnych, ich przystosowanie do pracy szkolno-dydaktycznej, uposażenie nauczycieli itd. Edmund Juśko dużo uwagi poświęcił także społeczności uczniowskiej (jak np. problem obowiązku szkolnego, środowisk, z których wywodzili się uczniowie, organizacji uczniowskich itd.), zagadnieniom pedagogicznym, dydaktycznym i wychowawczym (w tym także i wychowaniu patriotycznemu). Zanalizował sprawę mniejszości narodowościowych w szkołach powiatu tarnowskiego (głównie chodzi o dzieci żydowskie). Zajął się także wyposażeniem szkół w pomoce naukowe itp.
Autor wykorzystał wiele źródeł o charakterze masowym. Dlatego często posługuje się metodami statystycznymi właściwymi dla badań socjologicznych. Książka zawiera więc liczne, pracowicie wykonane tabele statystyczne, wykresy i mapy. Zarówno ta jej cecha, jak i niewątpliwie walory stylistyczne oraz dołączone ilustracje znakomicie ułatwiają jej lekturę i pomagają lepiej zrozumieć wiele problemów. Wnioski autora są dobrze udokumentowane i interesujące. W sumie jest to obszerne i bardzo źródłowe opracowanie. Może mieć duże znaczenie zarówno w wymiarze lokalnym, jak ogólnym. W niejednym przypadku może być przydatne do prac nad obecną reformą szkolną. Szczególnie cenny jest dołączony wykaz nauczycieli pracujących w szkolnictwie powszechnym powiatu tarnowskiego z uwzględnieniem ich podstawowych danych biograficznych. Może się on stać punktem wyjścia do dalszych badań nad szkolnictwem powszechnym w byłej Galicji. Ogólnie można stwierdzić, że książka Edmunda Juśko jest jednym z nielicznych opracowań odnoszących się do problemu organizacji i reform podstawowego szkolnictwa polskiego po pierwszej wojnie światowej oraz do realizacji zwłaszcza reformy Jędrzejewiczowskiej, przebiegającej w bardzo trudnych warunkach materialnych i społecznych. Bardzo dobre wyczucie problematyki szkolnej oraz wszechstronność ujęcia różnych zagadnień szkolnych sprawia, że jest to pod wieloma względami praca pionierska. [...] Powinna być jak najszybciej udostępniona szerszemu ogółowi czytelników.

Prof. dr hab. Jan Draus

 

Rozprawa niniejsza dotyczy całokształtu spraw związanych z tworzeniem i funkcjonowaniem szkolnictwa podstawowego na terenie powiatu tarnowskiego po odzyskaniu niepodległości przez Polskę. Autor uwzględnił wszystkie reformy i zmiany w okresie całego dwudziestolecie międzywojennego, pokazując organizację szkolnictwa powszechnego w całym kraju. W większym stopniu zwrócił uwagę na tego typu szkolnictwo w Okręgu Szkolnym Krakowskim. Powstała zatem praca, w której omówiono podstawy prawne dla całego szkolnictwa podstawowego, ale szczegółowiej przedstawiono zagadnienia prawno-ustrojowe szkolnictwa w omawianym powiecie oraz okręgu, do którego powiat ten należał. Kontekst oświatowy polityki państwowej jest tu bardzo ważny, ponieważ w chwili odzyskania niepodległości szkolnictwo elementarne na ziemiach polskich było zróżnicowane tak pod względem ustroju wewnętrznego, jak też organizacji i programów. Musimy pamiętać o zależności tej dziedziny życia od polityki oświatowej zaborców. Słusznie więc autor na początku przedstawia kierunek działania Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, zmierzający do ujednolicenia zasad funkcjonowania szkolnictwa w odrodzonym państwie (reforma ministra Janusz Jędrzejewicza). Działania te doprowadziły do wydania i wprowadzenia w życie szeregu aktów prawnych stanowiących podstawę jednolitego, polskiego szkolnictwa powszechnego. Systematycznie zmieniano również programy nauczania i zasady wychowawcze. Dopełnieniem częąci ogólnej problematyki jest rozdział poświęcony organizacji szkolnictwa elementarnego w zaborze austriackim, do którego należał powiat tarnowski. W dalszej części rozprawy, od rozdziału czwartego do dziewiątego, autor opisał organizację szkół, charakteryzuje kadrę pedagogiczną, bazę materialną, działania władz szkolnych oraz działalność dydaktyczną i wychowawczą szkół powszechnych w powiecie tarnowskim. Praca Edmunda Juśko jest w dotychczasowej literaturze historycznej pierwszym całościowym ujęciem na określonym terenie rozwoju szkolnictwa podstawowego w okresie międzywojennym, nazywanego w tym czasie szkolnictwem powszechnym. Uwzględnia politykę oświatową rządzących ugrupowań i partii, co jest bardzo cenne. Praca ma ogólniejsze znaczenie. Na konkretnym przykładzie ujęte zostały przekształcenia i reformy oraz przejście od szkolnego systemu austriackiego do jednolitego ustroju polskiej owiaty.

Prof. dr hab. Jan Ziółek

 Lublin, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego

Autor: Rafał Podleśny
Ostatnia aktualizacja: 15.05.2012, godz. 09:55 - Mirosław Rewera