SPECJALIZACJA TEOLOGII PRAKTYCZNEJ
1. Powstanie i rozwój specjalizacji
2. Aktualna struktura i kierunki badań naukowych
3. Osiągnięcia naukowo-badawcze
4. Prace doktorskie powstałe na obecnie prowadzonych seminariach
5. Organizacja studiów doktoranckich
1. Powstanie i rozwój specjalizacji
Początki Specjalizacji Teologii Praktycznej KUL wiążą się z powołaniem Sekcji Teologii Pastoralnej na kursie wyższym teologii, którą erygowała Rada Wydziału Teologii KUL 16 maja 1958 r., a uchwałę zatwierdził Senat KUL 23 maja 1958 r. Tworzyły ją wówczas trzy katedry: Katedra Teologii Pastoralnej Ogólnej, Katedra Socjologii Religii i Katedra Psychologii Duszpasterskiej. Katedra Teologii Pastoralnej Ogólnej była wówczas najbardziej rozbudowana, obejmowała hodegetykę, liturgikę, katechetykę i homiletykę.
Pierwszy okres rozwoju teologii pastoralnej trwał tylko 10 lat. Charakteryzował się on troską o wypracowanie struktury organizacyjnej, programowej i kadrowej dla nowopowstałej Sekcji Teologii Pastoralnej. Program I roku studiów, uchwalony przez Radę Wydziału Teologicznego 23 czerwca 1958 r. obejmował 10 godzin tygodniowo wykładów międzysekcyjnych i 13 godzin wykładów i ćwiczeń z zakresu specjalizacji teologii pastoralnej. Na początku istnienia Sekcji Teologii Pastoralnej przedmioty pomocnicze: socjologia religii i psychologia duszpasterska były bardziej rozbudowane niż przedmioty podstawowe teologii pastoralnej. Sytuacja ta jednak nie trwała długo, bo już w 1959 r. zatrudniono specjalistów dyscyplin podstawowych. Teologia pastoralna fundamentalna była wykładana od 1962 r. (ks. dr Adam Ludwik Szafrański), wstęp do teologii pastoralnej od 1961 r. (ks. dr Władysław Piwowarski), hodegetyka i homiletyka od 1959 r. (ks. dr Romuald Rak), pedagogika pastoralna od 1960 r. (doc. Stefan Kunowski), duszpasterstwo wsi od 1962 r. (ks. dr Ignacy Tokarczuk). Na Sekcji Teologii Pastoralnej w 1961 r. powstał pierwszy zakład naukowy – Zakład Socjologii Religii kierowany przez ks. dra hab. Józefa Majkę.
Studenci teologii pastoralnej zgodnie z zaleceniem Konstytucji Deus scientiarum Dominus przy końcu I roku studiów składali egzamin licencjacki z zakresu teologii ogólnej (ex universa theologia). Rok studiów II oraz III ukierunkowane były na specjalizację. Oddzielenie teologii ogólnej od specjalizacji dawało szansę powiększenia na II roku przedmiotów kursorycznych, a na roku III przedmiotów monograficznych. Od 1963 r. dla studentów Sekcji Teologii Pastoralnej wprowadzono wakacyjne praktyki duszpasterskie. Studenci odbywali je w znaczących ośrodkach duszpasterskich w różnych diecezjach w Polsce.
W 1964 r. wprowadzony został przez Radę Wydziału Teologii nowy projekt studiów. Przewidywał on utworzenie trzech specjalizacji w ramach Sekcji Teologii Pastoralnej: hodegetyczno-socjologicznej, pedagogiczno-katechetycznej i liturgiczno-homiletycznej. Wprowadzono w programie studiów Sekcji Teologii Pastoralnej wykłady i ćwiczenia z katechetyki (ks. dr. Franciszek Blachnicki) i wykład z antropologii pastoralnej (ks. dr Leszek Kuc).
W roku akad. 1965/66 Sekcja Teologii Pastoralnej KUL utraciła dwóch pracowników: ks. dr I. Tokarczuk został biskupem przemyskim i nie prowadził dłużej zajęć dydaktycznych w KUL, a ks. dr L. Kuc podjął pracę naukową na ATK w Warszawie. W 1966 r. na Sekcji Teologii Pastoralnej KUL zostali zatrudnieni: ks. dr Romuald Zielasko, ks. dr Piotr Poręba i ks. dr Edward Materski, zaś w 1967 r. ks. dr Władysław Witkowski, ks. dr Franciszek Woronowski, ks. dr Wojciech Danielski oraz ks. dr Marek Zahajkiewicz.
Pierwszym opiekunem Sekcji Teologii Pastoralnej w latach 1958-1963 był rektor KUL, ks. prof. dr hab. Marian Rechowicz. W latach 1963-1967 kuratorem Sekcji Teologii Pastoralnej był ks. doc. dr hab. Władysław Poplatek. W 1967 roku w miejsce wybranego na dziekana Wydziału Teologii ks. prof. dr hab. W. Poplatka, kierownikiem Sekcji Teologii Pastoralnej został ks. dr hab. J. Majka.
W ciągu 10 lat funkcjonowania Sekcji Teologii Pastoralnej KUL powstały 2 habilitacje, 10 doktoratów, 60 prac licencjackich, 7 magisterskich. W tym okresie zostało opublikowanych wiele monografii, rozpraw i artykułów naukowych. Dużym osiągnięciem sekcji w pierwszym okresie jej rozwoju było przeprowadzenie w 1967 r. dwóch przewodów habilitacyjnych: ks. dra P. Poręby i ks. dra W. Piwowarskiego.
W 1968 r. na podstawie dekretu Sacrae Congregationis pro Institutione Catholica powstał Instytutu Teologii Pastoralnej (dalej skrót ITP). Na strukturę nowopowstałego ITP składały się trzy sekcje: socjologiczno-pastoralna, katechetyczno-pedagogiczna i liturgiczno-homiletyczna. Wraz z powstaniem ITP trzem jego pracownikom powierzono na Specjalizacji Teologii Praktycznej p.o. kierownictwa katedr: ks. dr hab. J. Majce kierownictwo Katedry Socjologii Religii, ks. dr hab. W. Piwowarskiemu – kierownictwo Katedry Teologii Pastoralnej Ogólnej i ks. dr hab. P. Porębie kierownictwo Katedry Psychologii Duszpasterskiej. W 1969 r. przewód habilitacyjny na Wydziale Teologii KUL przeprowadził ks. dr A. L. Szafrański. Po państwowym zatwierdzeniu habilitacji i nominacji na docenta (1970) ks. A. L. Szafrański został kierownikiem przemianowanej Katedry Teologii Pastoralnej Ogólnej na Katedrę Dogmatyki Pastoralnej. Po przejściu ks. dra hab. J. Majki z KUL na Fakultet Teologiczny we Wrocławiu. Katedrę Socjologii Religii objął ks. doc. dr hab. W. Piwowarski. Przejął on też na Specjalizacji Teologii Praktycznej wszystkie wykłady z socjologii oraz seminarium naukowe.
W roku akad. 1972/1973 na stanowisko asystenta w Katedrze Dogmatyki Pastoralnej powołano ks. dra Jerzego Grześkowiaka. W tym samym roku z Specjalizacji Teologii Praktycznej odeszli: ks. dr R. Zielasko, ks. dr F. Woronowski oraz ks. dr F. Blachnicki. Zakłady naukowe i zajęcia dydaktyczne odbywały się w bardzo skromnych warunkach, najpierw w baraku przy Alejach Racławickich 14, potem krótko na ul. Glinianej 21, przez 2 lata na ul. Chopina 29 a od marca 1973 r. w lokalu złożonym z pięciu sal wykładowych i czytelni w gmachu głównym KUL przy Alejach Racławickich 14. Skompletowano wówczas księgozbiór specjalistyczny z teologii pastoralnej ogólnej i socjologii religii. Od 1972 r. ukazuje się zeszyt 6 (teologia pastoralna) „Roczników Teologiczno-Kanonicznych”, a od 1992 roku „Roczników Teologicznych”, poświecony problematyce szeroko rozumianej teologii pastoralnej.
W roku akad. 1973/74 dokonano zmiany w strukturze organizacyjnej Specjalizacji Teologii Praktycznej. Oddzielono bowiem specjalizację teologii pastoralnej ogólnej od specjalizacji teologii pastoralnej społecznej. Ponadto w Specjalizacji Teologii Praktycznej w 1973 r. ks. dr F. Blachnicki i ks. dr R. Rak na podstawie dorobku naukowego i rozprawy habilitacyjnej przeprowadzili przewody habilitacyjne. W 1974 r. ks. doc. dr hab. R. Rak został kierownikiem nowopowstałej Katedry Organizacji Duszpasterstwa. W ten sposób w roku akad. 1975/76 w Specjalizacji Teologii Praktycznej pracowało w 3 katedrach – 6 pracowników etatowych.
W roku akad. 1980/1981 przeprowadzono kolejną reformę studiów w myśl wytycznych papieża Jana Pawła II zawartych w Konstytucji Sapientia christiana. Czas studiów nie uległ zmianie i wynosił 3 lata, ale zmieniono czas i charakter egzaminu licencjackiego. W tym samym czasie połączono specjalizację teologii pastoralnej ogólnej i teologii pastoralnej społecznej, wskutek czego powstała Specjalizacja Teologii Praktycznej. W 1981 r. po przejściu na emeryturę ks. prof. A. L. Szafrańskiego kuratorem Katedry Dogmatyki Pastoralnej został ks. prof. dr hab. Mieczysław Majewski, a pracę w niej rozpoczął ks. dr Krystian Wojaczek. W 1985 r. przewód habilitacyjny przeprowadził ks. dr Jerzy Grześkowiak, w 1987 ks. dr Ryszard Kamiński, a w 1992 ks. dr Kazimierz Ryczan. W 1991 r. ks. prof. R. Rak przeszedł na emeryturę, a kierownictwo Katedry Organizacji Duszpasterstwa objął ks. doc. dr hab. R. Kamiński. Ks. prof. dr hab. R. Rak prowadził jeszcze na Specjalizacji Teologii Praktycznej zajęcia zlecone do 1995 r.
Po odejściu ks. prof. W. Piwowarskiego na Wydział Nauk Społecznych KUL w grudniu 1992 r. kierownictwo Katedry Socjologii Religii objął ks. dr hab. K. Ryczan. Natomiast w roku akad. 1993/1994 w Katedrze Organizacji Duszpasterstwa na stanowisko asystenta został powołany ks. dr Mirosław Kalinowski, a w Katedrze Socjologii Religii ks. dr Kazimierz Święs. W roku akad. 1996/1997 na stanowisku asystenta w Katedrze Organizacji Duszpasterstwa został zatrudniony o. mgr Marek Fiałkowski OFMConv, a ks. dr M. Kalinowski przeszedł do Katedry Współczesnych Form Przekazu Wiary. W roku akad. 1997/1998 na stanowisku asystenta został zatrudniony ks. dr Wiesław Przygoda, który w latach 1994-1997 prowadził zajęcia zlecone w Instytucie Teologii Pastoralnej KUL. W 1997 r. przewód habilitacyjny przeprowadził ks. dr Stanisław Bielecki, który w tym samym roku został kierownikiem Katedry Dogmatyki Pastoralnej. W 1998 r. w Specjalizacji Teologii Praktycznej w miejsce Katedry Organizacji Duszpasterstwa powołano Katedrę Teologii Pastoralnej Szczegółowej, a w miejsce Katedry Dogmatyki Pastoralnej Katedrę Teologii Pastoralnej Ogólnej. W 1999 r. ks. dr hab. R. Kamiński otrzymał tytuł profesora nauk teologicznych w zakresie teologii pastoralnej, a w 2008 r. taki tytuł otrzymał ks. dr hab. S. Bielecki. W 2001 r. ks. prof. dr hab. R. Kamiński został mianowany profesorem zwyczajnym KUL.
W 2000 r. Specjalizacja Teologii Praktycznej wraz z całym ITP przeniosła się ze starego gmachu KUL do budynku Collegium Jana Pawła II na IX piętro. Specjalizacja Teologii Praktycznej otrzymała wówczas dwa gabinety naukowe, a biblioteka ITP większą powierzchnię magazynową i nową czytelnię.
W latach 2000-2005 ITP został podzielony dwa instytuty: Instytut Pastoralno-Katechetyczny i Instytut Liturgiczno-Homiletyczny. Rozwój Specjalizacji Teologii Praktycznej realizowany był w tym okresie w ramach Instytutu Pastoralno-Katechetycznego, na którego strukturę składało się sześć katedr w ramach trzech specjalizacji: teologii praktycznej, katechetyki i duszpasterstwa rodzin. W ramach Specjalizacji Teologii Praktycznej kierownikiem Katedry Teologii Pastoralnej Ogólnej był ks. prof. dr hab. S. Bielecki, kierownikiem Katedry Teologii Pastoralnej Szczegółowej był ks. prof. dr hab. R. Kamiński, zaś kierownikiem Katedry Socjologii Religii był ks. bp prof. dr hab. K. Ryczan. W tym czasie wykłady zlecone z teologii kultury i teologii pracy prowadził ks. dr Bogusław Drożdż. W roku akad. 2000/2001 asystentem w Katedrze Teologii Pastoralnej Ogólnej został ks. mgr Wiesław Śmigiel, który w 2003 r. obronił doktorat a w 2006 r. został mianowany adiunktem.
W 2001 r. zmieniono nazwę Zakładu Teologii Pastoralnej Ogólnej na Zakład Teologii Pastoralnej. W tym samym roku adiunktem został mianowany o. dr Marek Fiałkowski OFMConv. W 2004 r. przewód habilitacyjny przeprowadził ks. dr Wiesław Przygoda. W 2005 r. Instytut Pastoralno-Katechetyczny i Instytut Liturgiczno-Homiletyczny zostały ponownie połączone w Instytut Teologii Pastoralnej. 1 października 2005 r. w Specjalizacji Teologii Praktycznej została powołana przez Radę Wydziału Teologii oraz zatwierdzona przez Senat Akademicki KUL Katedra Teologii Charytatywnej, a jej kierownikiem został ks. dr hab. W. Przygoda, prof. KUL. Od 1 października 2007 r. w Katedrze Teologii Charytatywnej pracuje na stanowisku asystenta ks. dr Dariusz Lipiec, który w 2009 r. został mianowany adiunktem. W końcu 2008 r. księgozbiór biblioteki ITP liczył 18971 druków zwartych, 3062 tomów czasopism i 939 zbiorów specjalnych.
W roku 2009 Instytut Teologi Pastoralnej został podzielony na Instytut Teologii Pastoralnej i Katechetyki oraz Instytut Liturgiki i Homiletyki. Specjalizacja Teologii Praktycznej funkcjonuje od tego czasu obok Specjalizacji Katechetyki, Duszpasterstwa Rodzin i Edukacji Medialnej w Instytucie Teologii Pastoralnej i Katechetyki, którego dyrektorem został wybrany ks. prof. dr hab. Ryszard Kamiński. W 2010 r. w ramach Specjalizacji Teologii Praktycznej przewód habilitacyjny przeprowadził ks. dr Wiesław Śmigiel, a w 2011 r. o. dr Marek Fiałkowski OFMConv. i ks. dr Kazimierz Święs
Pracownicy Specjalizacji Teologii Praktycznej zorganizowali i prowadzili zajęcia na studiach zaocznych i podyplomowych. W latach 1968-1984 w ITP funkcjonowało Studium Pastoralne dla księży zatrudnionych w duszpasterstwie parafialnym. Zajęcia dydaktyczne odbywały się raz w tygodniu we wtorki dla grup liczących od 80-120 studentów. Po zakończeniu dwuletniego Studium Pastoralnego i przedłożeniu pracy magisterskiej uczestnicy mieli możliwość uzyskania dyplomu magistra teologii pastoralnej. Studium Pastoralne KUL ukończyło kilkuset księży. Ponadto pracownicy naukowi Specjalizacji Teologii Praktycznej przez kilka lat dojeżdżali z wykładami do różnych ośrodków teologicznych diecezjalnych i zakonnych w Polsce (np. Gorzów Wielkopolski, Olsztyn, Gdańsk, Łomża, Siedlce itd.). W 1984 r. otwarto funkcjonujące do dzisiaj Studium Formacji Pastoralno-Liturgicznej. W latach 1984-1986 w ITP zorganizowano także Studium Duszpasterzy Rolników, w latach 1987-1990 Studium Duszpasterzy Robotników, w latach 1990-1992 Studium Duszpasterstwa Więziennego, a w latach 2004-2006 Podyplomowe Studium Pastoralno-Katechetyczne. Ponadto pracownicy Specjalizacji Teologii Praktycznej KUL prowadzili zajęcia na studiach teologicznopastoralnych i podyplomowych we Lwowie na Ukrainie, w Trnawie, Spiskiej Kapitule i Ružomberku na Słowacji oraz w Instytutach Teologicznych w Sandomierzu i Kielcach.
2. Aktualna struktura i kierunki badań naukowych
Aktualną strukturę Specjalizacji Teologii Praktycznej tworzą cztery katedry: Katedra Teologii Pastoralnej Ogólnej, Katedra Teologii Pastoralnej Szczegółowej, Katedra Teologii Charytatywnej oraz Katedra Socjologii Religii. W specjalizacji jest zatrudnionych na pełnym etacie 7 pracowników. Kierownikiem Specjalizacji Teologii Praktycznej jest ks. dr hab. W Śmigiel. Katedrą Teologii Pastoralnej Ogólnej kieruje ks. prof. dr hab. S. Bielecki. Kierownikiem Katedry Teologii Pastoralnej Szczegółowej jest ks. dr hab. W. Śmigiel, a adiunktem o. dr hab. M. Fiałkowski OFMConv. Katedrą Teologii Charytatywnej kieruje ks. dr hab. W. Przygoda, prof. KUL, a adiunktem jest ks. dr D. Lipiec. Natomiast katedrą Socjologii Religii kieruje bp dr hab. K. Ryczan, prof. KUL, a adiunktem jest ks. dr hab. K. Święs.
Pracownicy Specjalizacji Teologii Praktycznej prowadzą prace badawcze o charakterze interdyscyplinarnym w zakresie działalności zbawczej Kościoła, odwołując się często do paradygmatu analizy teologii pastoralnej. Przedmiot zainteresowań badaczy specjalizacji oscyluje wokół następujących zagadnień: model działalności zbawczej Kościoła, teologiczne podstawy duszpasterstwa, formy i przejawy religijności Polaków, odnowa duszpasterstwa w okresie transformacji systemowej, udział katolików w życiu publicznym, odnowa struktury parafii i duszpasterstwa parafialnego itp.
Katedra Teologii Pastoralnej Ogólnej prowadzi badania związane z teologicznymi podstawami duszpasterstwa oraz teologią znaków czasów. W ramach katedry prowadzi się również badania nad rozwojem zrzeszeń religijnych w Polsce, teologią kultury oraz wykorzystaniem środków społecznego przekazu w duszpasterstwie. Zaawansowane są także badania nad uczestnictwem katolików świeckich w budowaniu Kościoła-Wspólnoty.
W ramach Katedry Teologii Pastoralnej Szczegółowej są prowadzone badania dotyczące metodologii badań teologii pastoralnej, podstaw teologicznych i organizacyjnych duszpasterstwa, stosunku teorii i praktyki kościelnej, duszpasterstwa w społeczeństwie pluralistycznym, dowartościowaniu funkcji diakonii, roli zrzeszeń religijnych w odnowie Kościoła oraz udziale katolików świeckich w życiu publicznym. Ważnymi tematami badawczymi podejmowanymi w Katedrze Teologii Pastoralnej Szczegółowej są także relacje Kościół i świat, stosunek chrześcijanina do świata, formy duszpasterstwa nadzwyczajnego i troska Kościoła o rodzinę.
Pracownicy Katedry Teologii Charytatywnej zajmują się poszukiwaniem podstaw teologicznych, antropologicznych, historycznych i społecznych działalności charytatywnej Kościoła oraz tworzeniem pastoralnych modeli działalności charytatywnej w strukturach Kościoła powszechnego i lokalnego oraz w parafii. Ważnym źródłem pozyskiwania wiedzy jest krytyczna analiza nauczania Kościoła na temat posługi charytatywnej, zwłaszcza z okresu pontyfikatu Jana Pawła II i Benedykta XVI. Przedmiotem badań jest także sens cierpienia i aktualny stan ubóstwa społeczeństwa polskiego w wymiarze egzystencjalnym, psychicznym, społecznym i duchowym. W celu ustalenia stanu i charakteru ubóstwa społeczeństwa polskiego pracownicy i doktoranci Katedry Teologii Charytatywnej prowadzą własne badania empiryczne oraz poddają analizie wtórnej dostępne wyniki badań przeprowadzonych w Polsce przez inne ośrodki naukowe. Ważnym kierunkiem badań w Katedrze Teologii Charytatywnej jest poszukiwanie nowych form współpracy Kościoła i państwa w rozwiązywaniu problemów ludzi ubogich i marginalizowanych społecznie. Formą adekwatną do współczesnych wyzwań jest wolontariat, którego rozwój w Polsce wymaga jeszcze wielu analiz oraz systematycznej pracy koncepcyjnej. W Katedrze Teologii Charytatywnej zostały podjęte dwa projekty badawcze: a) na temat wymiaru apostolskiego wolontariatu parafialnych zespołów Caritas w Polsce; b) duszpasterstwa niewidomych i słabowidzących w Polsce. Katedra Teologii Charytatywnej współpracuje z organizacją Caritas Polska i Komisją Charytatywną Konferencji Episkopatu Polski, a także z PosT-Netzwerks der mittel-und osteuropäischen Pastoraltheologinnen und Pastoraltheologen oraz European Society of Catholic Theology.
W ramach działalności naukowej Katedry Socjologii Religii prowadzone są badania w zakresie socjologii religii i katolickiej nauki społecznej. W pierwszym przypadku badania empiryczne dotyczą stanu oraz przemian religijności współczesnych Polaków, socjalizacji religijnej w rodzinie, systemu wartości religijno-moralnych młodzieży, powołań kapłańskich oraz postaw religijno-moralnych u osób ze związków niesakramentalnych. W zakresie katolickiej nauki społecznej podejmowane są tematy wartości podstawowych w nauczaniu społecznym Kościoła oraz zagadnienia pokoju światowego.
3. Osiągnięcia naukowo-badawcze
Ważnym osiągnięciem Specjalizacji Teologii Praktycznej było wydanie w latach 2000-2002 dwutomowego podręcznika pt. Teologia pastoralna pod redakcją ks. prof. R. Kamińskiego. Podręcznik jest owocem współpracy wielu teologów pastoralistów ze wszystkich liczących się środowisk naukowych w Polsce i składa się z dwóch części: teologii pastoralnej fundamentalnej (t. 1) i teologii pastoralnej szczegółowej (t. 2). W Teologii pastoralnej fundamentalnej znajdują się, obok zagadnień wprowadzających i historycznych, problemy z zakresu kryteriologii, czyli kwestie dotyczące istoty i posłannictwa Kościoła oraz urzeczywistniania się Kościoła dzisiaj. Ważne miejsce zajmują także kariologia – kwestie znaków czasu i stosunku Kościoła do świata oraz prakseologia – zagadnienia podmiotu duszpasterstwa i duszpasterstwa jako działalności zorganizowanej. W tym tomie znajduje się również rozdział dotyczący teologicznych podstaw duszpasterstwa. Teologia pastoralna szczegółowa natomiast obejmuje tematykę związaną z realizacją praktycznej działalności Kościoła w świecie współczesnym. W tomie tym została opracowana problematyka parafii, dekanatu, dużego miasta i diecezji jako miejsca realizacji posługi duszpasterskiej, następnie duszpasterstwo zwyczajne i nadzwyczajne, duszpasterstwo rodzin, posługa charytatywna Kościoła, apostolat społeczny katolików świeckich oraz duszpasterstwo indywidualne.
Walorem tego podręcznika jest to, że uwzględnia on dzieło odnowy Kościoła zainspirowanej przez dokumenty Soboru Watykańskiego II, dostosowany jest do aktualnych uwarunkowań działalności zbawczej Kościoła w Polsce oraz prezentuje wysoki poziom akademicki. Podręcznik teologii pastoralnej jest cenną pomocą dla studentów teologii, tak duchownych jak i świeckich, w różnych ośrodkach naukowych w Polsce. Ponadto wykorzystywany jest przez wykładowców i studentów Wyższych Seminariów Duchownych w Polsce i w krajach ościennych oraz przez duszpasterzy i katechetów.
Wymownym owocem naukowej pracy Specjalizacji Teologii Praktycznej jest Leksykon teologii pastoralnej, który ukazał się nakładem TN KUL w 2006 r. (red. R. Kamiński, W. Przygoda, M. Fiałkowski). Stanowi on kontynuację wydanego w latach 2000-2002 podręcznika Teologia pastoralna i jest swoistym zwornikiem wiedzy teologicznopastoralnej. Leksykon obejmuje 406 haseł, w tym: 257 haseł przedmiotowych z teologii pastoralnej i obszaru naukowego ściśle z nią związanego, 126 haseł osobowych i 23 hasła odsyłaczowe. Znajdują się w nim również biogramy znaczących teologów pastoralnych już zmarłych, jak i ciągle tworzących. Hasła Leksykonu teologii pastoralnej przygotowywało ponad 100 teologów z różnych środowisk naukowych w Polsce. Treściowo Leksykon teologii pastoralnej obejmuje całokształt zagadnień należących do teologii pastoralnej fundamentalnej i szczegółowej. Poszczególne hasła zostały ujęte syntetycznie i wieloaspektowo, a niektóre także interdyscyplinarnie.
Specjalizacja Teologii Praktycznej opublikowała ostatnio również kilka ważnych dla rozwoju teologii pastoralnej w Polsce książek (R. Kamiński. Duszpasterstwo w społeczeństwie pluralistycznym. Lublin 1997; tenże. Wprowadzenie do teologii pastoralnej. Kraków 2001; tenże. Działalność zbawcza Kościoła w teorii i praktyce pastoralnej. Lublin 2007; Duszpasterstwo specjalne. Red. R. Kamiński, B. Drożdż. Lublin 1998; S. Bielecki. Teologia znaków czasu. Kielce 2006; tenże. Chrześcijanin i czas według listów św. Pawła. Lublin 1999; W. Przygoda. Posługa charytatywna Kościoła w Polsce. Lublin 2004; tenże. Funkcja charytatywna Kościoła po Soborze Watykańskim II. Lublin 1998). Ponadto pracownicy tej specjalizacji są systematycznie powoływani na konsultorów Komisji Duszpasterstwa i Komisji Charytatywnej Konferencji Episkopatu Polski.
W ostatnich latach Specjalizacja Teologii Praktycznej zorganizowała następujace sympozja:
• Sympozjum z okazji promocji Leksykonu teologii pastoralnej (Lublin, 30 XI 2006);
• Odkryjmy chrześcijański sens miłości. Na kanwie encykliki Benedykta XVI Deus caritas est (Skarżysko-Kamienna, 21 IX 2006);
• Sympozjum z okazji 15-lecia Caritas Diecezji Radomskiej (Radom, 6 X 2007);
• Udział katolików w życiu publicznym. Pastoralne wyzwania wobec Kościoła w Polsce (Lublin, 18 IV 2007);
• Apostolstwo świeckich w Polsce w 20 lat po ogłoszeniu adhortacji apostolskiej Jana Pawła II Christifideles laici (Lublin, 7 V 2008).
4. Prace doktorskie powstałe na obecnie prowadzonych seminariach
a). Wykaz doktoratów napisanych pod kierunkiem ks. prof. dra hab. Ryszarda Kamińskiego:
Ks. Marian Jemiołkowski. Wychowanie do wiary w nauczaniu Pawła VI. Studium teologicznopastoralne. Lublin 1993.
Ks. Wiesław Przygoda. Funkcja charytatywna Kościoła po Soborze Watykańskim II. Studium pastoralne. Lublin 1993.
Ks. Krzysztof Lewandowski. Prasa katolicka w świetle nauczania Kościoła współczesnego. Studium pastoralne. Lublin 1994.
Ks. Bogusław Drożdż. Wychowawcza funkcja Kościoła w społeczeństwie pluralistycznym w nauczaniu papieża Jana Pawła II. Studium pastoralne. Lublin 1995.
Ks. Piotr Bruski. Miejsce i rola katolików świeckich w Kościele według Ferdynanda Klostermanna (1907-1982). Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 1995.
Ks. Mirosław Fabin. Społeczny wymiar duszpasterstwa w ujęciu ks. Józefa Majki (1918-1993). Studium pastoralne. Lublin 1996.
Ks. Kazimierz Półtorak. Duszpasterstwo niesłyszących. Studium pastoralne. Lublin 1996 (obrona w 1997 r.).
Ks. Andrzej Kołek. Problematyka społeczno-religijna w kaznodziejstwie bpa Herberta Bednorza (1967-1989). Lublin 1997.
Ks. Tomasz Falak. Parafia wspólnota misyjna w ujęciu G. Michonneau (1899-1983). Lublin 1998.
Ks. Jarosław Pater. Duszpasterstwo Ludzi Pracy w Polsce. Studium pastoralne. Lublin 1998.
Ks. Włodzimierz Broński. Recepcja nauczania Kościoła współczesnego o homilii w przepowiadaniu niedzielnym dla dorosłych. Studium homiletyczne w świetle homilii Biblioteki Kaznodziejskiej i Współczesnej Ambony w latach 1972-1993. Lublin 1998.
Ks. Dariusz Lipiec. Świeccy jako podmiot apostolstwa w nauczaniu Jana Pawła II. Lublin 1999.
Ks. Józef Leonowicz. Duszpasterstwo ludzi starych w Polsce. Studium pastoralne. Lublin 1999.
Ks. Janusz Kochański. Znaczenie ośrodka Apostolstwa Trzeźwości w Zakroczymiu w szerzeniu idei trzeźwości w Polsce. Studium pastoralne. Lublin 1999.
Marek Fiałkowski OFMConv. Stosunek chrześcijan do świata w świetle dokumentów polskich synodów po Soborze Watykańskim II. Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2000.
Ks. Leszek Szewczyk. Recepcja liturgicznego wymiaru homilii w przepowiadaniu kapłanów Archidiecezji Krakowskiej w latach 1972-1999. Lublin 2000 (obrona w 2001 r.).
Ks. Zbigniew Zarębski. Wychowanie do wiary w nauczaniu Jana Pawła II. Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2001.
Ks. Andrzej Chmura. Rola ośrodka pielgrzymkowego w życiu religijnym wiernych na przykładzie Leżajska. Lublin 2001.
Ks. Tomasz Wielebski. Duszpasterstwo chorych w Polsce. Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2001.
Ks. Piotr Melko. Maryjny wymiar duszpasterstwa według Prymasa Stefana Wyszyńskiego (1948-1981). Studium pastoralne. Lublin 2002.
Cezary Mizia MIC. Znaczenie chrześcijańskiej Agape dla prześladowanego Kościoła według ks. Józefa Zwierzyny (1913-1990). Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2002.
Ks. Wiesław Śmigiel. Czytelnictwo religijne jako środek formacji religijnej katolików. Lublin 2003.
Grzegorz Gut OFMConv. Działalność apostolska Franciszkańskiego Zakonu Świeckich. Studium pastoralne. Lublin 2004.
Ks. Jacek Szostakiewicz. Duszpasterstwo nauczycieli w Polsce. Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2004.
Ks. Jacek Goleń. Postawy rodziców wobec zadań wychowania seksualnego. Studium pastoralne. Lublin 2004.
Ks. Andrzej Kuliberda. Odnowa charyzmatyczna w duszpasterstwie według Pawła VI i Jana Pawła II. Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2004.
Ks. Bogdan Zatorski. Formacja apostolska ludzi świeckich w świetle nauczania Jana Pawła II. Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2005.
Ks. Jacek Mucha. Recepcja misji ewangelizacyjnych w Diecezji Siedleckiej w latach 1997-1999. Studium pastoralno-homiletyczne. Lublin 2006.
Ks. Tomasz Orzeł. Sakrament pokuty i pojednania w życiu młodzieży. Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2006.
Jacek Smyk SAC. Warszawska pielgrzymka piesza akademickich grup ,,17" jako środek formacji religijnej. Lublin 2006.
Maciej Chwarścianek SDS. Współpraca duchownych i świeckich w świetle nauczania Jana Pawła II. Lublin 2006.
Ks. Grzegorz Pyźlak. Recepcja przygotowania do małżeństwa w świetle badań w wybranych parafiach w Polsce. Studium z duszpasterstwa rodzin. Lublin 2006.
Ks. Leszek Domagała. Społeczny wymiar duszpasterstwa w ujęciu ks. prof. Władysława Piwowarskiego 1929-2001. Lublin 2007.
Leonard Hryniewski OFM. Duszpasterstwo w sanktuarium pasyjno-maryjnym w Kalwarii Zebrzydowskiej w latach 1989-2005. Studium teologicznopastoralne. Lublin 2007.
Ks. Roman Buliński. Program pracy duszpasterskiej papieża Grzegorza Wielkiego w świetle ekshortacji pastoralnych zawartych w „XL Homiliarum in Evangelia”. Lublin 2008.
Ks. Adam Dzióba. Stosunek narzeczonych do ludzkiej płodności. Studium z duszpasterstwa rodzin w świetle badań narzeczonych z Diecezji Rzeszowskiej. Lublin 2008.
Ks. Bogusław Wolański. Znaczenie Sakramentu Bierzmowania w życiu chrześcijanina. Studium teologicznopastoralne. Lublin 2008.
Ks. Marek Machała. Bezrobocie a więź małżeńska. Studium z duszpasterstwa rodzin w świetle badań małżonków z Archidiecezji Przemyskiej. Lublin 2009.
Ks. Jarosław Kamiński. Zadania duszpasterstwa rodzin w świetle adhortacji apostolskiej „Familiaris consortio” i dokumentów Kościoła w Polsce. Lublin 2009.
Ks. Andrzej Jakubowicz. Duszpasterstwo młodzieży w okresie międzywojennym (1918-1939). Studium pastoralno-historyczne. Lublin 2009.
Ks. Aleksander Jasiczek. Działalność duszpasterska Kardynała Bolesława Kominka w Archidiecezji Wrocławskiej (1956-1974). Studium pastoralne. Lublin 2009.
Ks. Henryk Bolczyk. Społeczno-pastoralny wymiar Chrześcijańskiej Służby Wyzwolenia Narodów. Studium teologicznopastoralne. Lublin 2010.
Ks. Kazimierz Niemirka. Spójność i trwałość małżeństwa a religijność w świetle badań małżonków z Siedlec. Studium z duszpasterstwa rodzin. Lublin 2010.
Ks. Grzegorz Kasprzycki. Zrzeszenia religijne laikatu a odnowa Kościoła w świetle nauczania Jana Pawła II i Benedykta XVI. Lublin 2011.
b). Wykaz doktoratów napisanych pod kierunkiem ks. prof. dra hab. Stanisława Bieleckiego:
Ks. Jozef Korem. Przygotowanie kleryków do współpracy ze świeckimi w Seminarium Duchownym w Koszycach. Lublin 2000.
Ks. Tomasz Szałanda. Kuszenie Jezusa na pustymi (Mk 1,12-13; Mt 4, 1-11; Łk 4, 1-13) w posoborowym przepowiadaniu polskim. Studium egzegetyczno-homiletyczne. Lublin 2000.
Ks. Andrzej Krasowski. Sąd Ostateczny (Mk 25, 31-46) w posoborowym przepowiadaniu polskim. Studium egzegetyczno-homiletyczne. Lublin 2002.
Ks. Zbigniew Kołtun. Pamiętaj, abyś dzień święty święcił – trzecie przykazanie Dekalogu. Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2002.
Dariusz Adamczyk. Ósme przykazanie Dekalogu. Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2002.
Ks. Dariusz Kujawa. Chrzest Jezusa w Jordanie (Mt 3,13-17; Mk 1, 9-11; Łk 3, 21-22) w posoborowym przepowiadaniu polskim. Studium egzegetyczno-homiletyczne. Lublin 2003.
Ks. Waldemar Radecki. Przypowieści o Bożym miłosierdziu (Łk 15, 1-32) w posoborowym przepowiadaniu polskim. Studium biblijno-homiletyczne. Lublin 2003.
Zhanna Harnish. Aktualne formy współpracy Zgromadzenia Najświętszego Odkupiciela z wiernymi świeckimi. Studium biblijno-pastoralne. Lublin 2003.
Ks. Volodymir Zhdan. Osiem błogosławieństw (Mt 5, 1-12) w posoborowym przepowiadaniu polskim. Studium biblijno-homiletyczne. Lublin 2005.
Magdalena Progorowicz. Podróż Jezusa do Jerozolimy (Mk 10, 2-30; 35-52) w ujęciu komentarzy do niedzielnych czytań mszalnych zamieszczonych w wybranych posoborowych tygodnikach katolickich. Studium biblijno-pastoralne. Lublin 2005.
Maria Korniak. Wydarzenia popaschalne (J 20, 1-9; 19-21) w ujęciu komentarzy do niedzielnych czytań mszalnych zamieszczonych w wybranych posoborowych tygodnikach katolickich. Studium biblijno-pastoralne. Lublin 2005.
Aneta Hetman. Interpretacja znaków czasu w nauczaniu Jana Pawła II. Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2007.
Petro Kvych. Duszpasterskie oddziaływanie sanktuarium Matki Bożej w Zwarnicy (Ukraina). Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2007.
Andriy Dykyy. Działalność charytatywna metropolity Andrzeja Szeptyckiego. Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2007.
Shumelda Oleh. Miejsce i zadania świeckich w Kościele greckokatolickim na Ukrainie. Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2007.
Zinoviy Khorkavyy. Perspektywy rozwoju duszpasterstwa małżeństwa i rodziny na Ukrainie. Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2007.
Jan Buc. Nowa ewangelizacja w Kościele na Słowacji w latach 1990-2000. Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2007.
Vladimir Dzurenda. Permanentna formacja świeckich w Diecezjalnej Szkole Animatorów w Spiskiej Białej w świetle posoborowego nauczania Kościoła. Studium teologiczno-pastoralne. Lublin 2007.
c). Wykaz doktoratów napisanych pod kierunkiem bpa dra hab. Kazimierza Ryczana, prof. KUL:
Ks. Jerzy Ostrowski. Typ szkoły a wartości religijno-moralne młodzieży kieleckiej. Studium socjologiczne. Lublin 1996.
Ks. Tadeusz Piwowarski. Dynamika i uwarunkowania praktyk religijnych w diecezji tarnowskiej w latach 1985-1995. Lublin 1997.
Ks. Dariusz Trojnar. Nauczanie społeczne ks. Antoniego Szymańskiego. Lublin 1997.
Ks. Andrzej Głąba. Wartości religijno-moralne w społeczeństwie pluralistycznym. Studium socjologiczne na przykładzie emigracji polskiej w Toronto (Kanada). Lublin 1998.
Piotr Brożek. Tradycja religijna w środowisku pluralistycznym. Studium socjologiczne. Lublin 1998.
Ks. Leszek Harasz. Postawy osób z dysfunkcją narządu ruchu wobec religii. Studium socjologiczne. Lublin 1999.
Ks. Dariusz Zakrzewski. Społeczno-religijne uwarunkowania powołań kapłańskich i zakonnych w diecezji łomżyńskiej w latach 1925-1997. Studium socjologiczne. Lublin 2000.
Ks. Janusz Mierzwa. Wartości religijno-moralne młodzieży szkół ponadpodstawowych w środowisku miejskim. Studium socjologiczne na przykładzie Krosna nad Wisłokiem. Lublin 2001.
Ks. Jan Banach. Uwarunkowania powołań kapłańskich i zakonnych w diecezji tarnowskiej 1900-1999. Studium socjologiczne. Lublin 2001.
Ks. Mariusz Rak. Postawy młodzieży Liceum Ekonomicznego w Otwocku wobec tradycji religijnej. Studium socjologiczne. Lublin 2003..
Kamil Kardis. Wartości podstawowe społeczeństwa polskiego w świetle listów pasterskich Prymasa Stefana Kardynała Wyszyńskiego i Episkopatu Polski 1946-1981. Lublin 2004. (doktorat na Wydziale Nauk Społecznych KUL).
Ks. Kazimierz Zaleski. Religijność policjantów. Studium socjologiczne na przykładzie Garnizonu Łódzkiego. Lublin 2005.
Ks. Mirosław Jagiełło. Przemiany religijności katolików. Studium socjologiczne na przykładzie parafii Góra św. Małgorzaty. Lublin 2006.
Ks. Mariusz Ostaszewski. Religijność a więź małżeńska w świetle badań małżeństw z parafii św. Brata Alberta Chmielowskiego w Iławie. Lublin 2007.
Kała Żaneta. Postawy studentów uczelni lubelskich wobec eklezjalnego programu przygotowania do małżeństwa. Lublin 2008.
d). Wykaz doktoratów napisanych pod kierunkiem ks. dra hab. Wiesława Przygody, prof. KUL:
Ks. Wiesław Taraska. Sanktuarium maryjne. Teologia i duszpasterstwo według nauczania Papieża Jana Pawła II. Lublin 2007.
Anna Walkowska. Wpływ rodziny na wychowanie chrześcijańskie młodzieży. Studium teologicznopastoralne w świetle badań młodzieży ze szkół policealnych w Lublinie. Lublin 2008.
Ks. Piotr Arbaszewski. Rodzina podmiotem przygotowania młodzieży do sakramentu małżeństwa. Studium teologicznopastoralne na podstawie badań maturzystów w Diecezji Drohiczyńskiej. Lublin 2009.
Piotr Matuszak OFMConv. Formacja charytatywna kandydatów do kapłaństwa w Polsce. Studium teologicznopastoralne w świetle badań seminarzystów w wybranych wyższych seminariach duchownych. Lublin 2010.
Piotr Zajączkowski OFMCap. Postawy wobec prokreacji a więź małżeńska. Studium empiryczne z duszpasterstwa rodzin na podstawie badań małżonków w parafii Braci Mniejszych Kapucynów w Lublinie. Lublin 2010.
Ks. Sławomir Ałaszewski. Rodzina jako Kościół domowy. Studium z duszpasterstwa rodzin na podstawie badań małżonków z Diecezji Pelplińskiej. Lublin 2010.
Wyżej wyszczególnione prace doktorskie należą do dorobku naukowego Specjalizacji Teologii Praktycznej KUL. Wskazują one nie tylko na potencjał naukowo-badawczy obchodzącej w 2008 r. 50-lecie istnienia Specjalizacji Teologii Praktycznej KUL, ale także na kierunki i zakres prowadzonych badań. Również w przyszłości Specjalizacja Teologii Praktycznej KUL chce służyć rozwojowi teologii pastoralnej i duszpasterskiej działalności Kościoła w Polsce.
5. Organizacja studiów doktoranckich
Studia doktoranckie na Specjalizacji Teologii Praktycznej KUL trwają cztery lata. Pierwszy rok studiów obejmuje: 480 godzin wykładów obowiązkowych (16 przedmiotów), 120 godzin obowiązkowych konwersatoriów oraz 60 godzin seminarium doktoranckiego u promotora i 60 godzin drugiego seminarium doktoranckiego do wyboru spośród proponowanych na specjalizacji. Na drugim roku studiów studenci mają 420 godzin wykładów obowiązkowych (14 przedmiotów), 60 godzin obowiązkowych konwersatoriów oraz 60 godzin seminarium doktoranckiego u promotora i 60 godzin drugiego seminarium doktoranckiego do wyboru spośród proponowanych na specjalizacji. Na koniec drugiego roku studiów studenci składają egzamin specjalistyczny, na podstawie którego uzyskują licencjat kanoniczny, upoważniający do wykładania teologii pastoralnej w uczelniach kościelnych oraz do wszczęcia przewodu doktorskiego i zatwierdzenia tematu rozprawy doktorskiej. Trzeci rok studiów obejmuje 240 godzin wykładów obowiązkowych (8 przedmiotów), 60 godzin wykładów do wyboru oraz 60 godzin seminarium doktoranckiego u promotora. W czwartym roku studenci zobowiązani są do uczęszczania na seminarium doktoranckie u promotora oraz na wybrane wykłady spośród proponowanych na specjalizacji w wymiarze 60 godzin w skali roku.
Kierunkowe przedmioty Specjalizacji Teologii Praktycznej to: wprowadzenie do teologii pastoralnej, teologia biblijna, kairologia biblijna, chrystologiczno-pneumatologiczne podstawy duszpasterstwa, eklezjologiczne podstawy duszpasterstwa, obecność Kościoła w świecie współczesnym, duszpasterstwo nadzwyczajne, duszpasterstwo rodzin, organizacja duszpasterstwa ponadprafialnego, hierarchia i laikat jako podmiot duszpasterstwa, funkcja charytatywna Kościoła, formy duszpasterstwa społeczno-charytatywnego, apostolat społeczny katolików, parafia wspólnotą wspólnot, małe grupy religijne a odnowa Kościoła, teoria organizacji i zarządzania, teologia kultury, współczesne przemiany społeczne a duszpasterstwo, wartości społeczeństwa polskiego, socjologia religii, socjografia religii, psychologia religii, psychologia pastoralna, medycyna pastoralna, misjologia pastoralna, metody badań socjologicznych, metody badań teologiczno-pastoralnych.
Tak szeroka oferta edukacyjna sprawia, że studia na Specjalizacji Teologii Praktycznej zapewniają gruntowne wykształcenie w zakresie problematyki teologii pastoralnej, a szczególnie w zakresie teorii duszpasterstwa zwyczajnego oraz różnych form duszpasterstwa nadzwyczajnego. Ponadto studia na Specjalizacji Teologii Praktycznej dają przyszłym doktorom teologii pastoralnej wiedzę pogłębioną, dobrze uzasadnioną i szerszą niż tylko specjalistyczną, ściśle związaną z tematem rozprawy doktorskiej. Nieocenioną wartość mają również umiejętności naukowo-praktyczne i organizacyjne, jakie studenci wynoszą z uczestnictwa w seminariach, konwersatoriach i organizowanych sympozjach naukowych.
