Tom X Encyklopedii katolickiej trafia do rąk czytelnika w roku akcesji Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej. Wydarzenie to nabiera szczególnego znaczenia w czasie, kiedy świat lęka się terroryzmu i niestrudzenie szuka dróg prowadzących do jedności i pokoju. Europa silna i wolna, respektująca prawa każdego człowieka potrzebuje ludzi prawego sumienia i dobrej woli, którzy wiążą jej pomyślność nie tylko z jednolitym systemem prawnym, politycznym i ekonomiczno-gospodarczym, lecz przede wszystkim z uniwersalnymi wartościami chrześcijańskimi kształtującymi jej dzieje i kulturę. Według papieża Jana Pawła II, Polska z jej historią, potencjałem duchowym i intelektualnym może odegrać szczególną rolę w zjednoczonej Europie - pomóc jej na nowo odkryć swoje chrześcijańskie korzenie. Znaczący wkład w realizację tego zadania stara się wnieść Encyklopedia katolicka, będąca monumentalnym dziełem kultury chrześcijańskiej w Polsce. Centralnym punktem odniesienia w poszukiwaniu chrześcijańskich korzeni Europy jest krzyż. Stanowi on symbol śmierci Chrystusa, odkupienia i zbawienia, jego miłości, czyli istotny znak chrześcijaństwa. Widniejący przy drogach, na przydrożnych kapliczkach i wspaniałych świątyniach, jest zewnętrznym symbolem wiary chrześcijan, a nadawany jako odznaczenie - świadectwem wewnętrznej odwagi, męstwa i ofiary człowieka w obronie najwyższych wartości. Krzyż Chrystusa stanowi o duchowym obliczu Europy i jej chrześcijańskiej tożsamości, utrwalanej i pogłębianej w ciągu dziejów przez sławne uniwersytety (m.in. w Lowanium) czy działalność religijną ośrodków zakonnych (np. La Trappe - kolebka trapistów), poszerzanej przez zabiegi polityczne władców, m.in. wielkiego księcia Litwy Jagiełły, który będąc jeszcze poganinem, widział w unii zawartej w Krewie w 1385 r. z chrześcijańską Polską gwaranta litewskiej odrębności. To z chrześcijańskiego nakazu miłości do Ojczyzny, nie zaś z nacjonalizmu, wynikała troska o zachowanie tożsamości narodowej Polaków w czasie zaborów, organizowanie przeciw zaborcom powstań narodowych (m.in. listopadowego powstania), a także formowanie legionów polskich o charakterze chrześcijańskim, mających za cel odbudowę państwa polskiego. Kościół katolicki, występując w obronie zagrożonej godności osoby ludzkiej, od początku piętnował ideologię liberalizmu, zmierzającego do uwolnienia jednostki z krępujących ją więzów religijnych, kulturalnych, narodowych i gospodarczych. Liberalizm gospodarczy wpłynął na zaostrzenie się tzw. kwestii społecznej, nad którą refleksję podjął już papież Leon XIII, a kontynuował Jan Paweł II m.in. w encyklice o pracy ludzkiej Laborem exercens, stanowiącej klucz do rozwiązania kwestii społecznej zarówno w wymiarze lokalnym, jak i globalnym. Poprzez pracę człowiek podporządkowuje sobie rzeczywistość materialną, ona także wskazuje na osobową godność jednostki, mającą swoje źródło w stworzeniu człowieka przez Boga na jego obraz i podobieństwo (por. Rdz 1,27). Jednym z istotnych sposobów przeciwstawienia się postępującej na naszych oczach desakralizacji licznych obszarów ludzkiego życia jest lekarska etyka, wskazująca na konieczność zachowania właściwych relacji między lekarzem a pacjentem i tworząca wraz z bioetyką zespół nauk wartościujących postawy i działania odnoszące się do zdrowia i życia człowieka. Właściwe rozwiązanie wielu trudnych problemów współczesności spoczywa na laikacie, czyli wiernych świeckich, których ważną rolę w kształtowaniu oblicza chrześcijaństwa podkreślił Sobór Watykański II, a pogłębiła posynodalna adhortacja apostolska Jana Pawła II Christifideles laici. Dokonujące się zmiany wewnątrzkościelne otwarły laikatowi możliwość czynnego i bardziej świadomego uczestnictwa w liturgii, stanowiącej doskonałe uwielbienie Boga i uświęcenie człowieka dokonane przez Jezusa Chrystusa w Duchu Świętym. Liturgia jest również miejscem sprawowania kultu Boga Trójjedynego. Centrum i pełnię kultu stanowi Jezus Chrystus, a kult Maryi, aniołów, błogosławionych i świętych ukazuje współczesnemu człowiekowi wzór cnót i wartości chrześcijańskich kształtujących kulturowe oblicze naszego kontynentu. Kultura europejska wydaje się bowiem zatracać swój duchowy rodowód, który przez wieki inspirował twórczą działalność ludzkości oraz wypracował zespół wartości, norm i zasad kierujących daną społecznością. W zamian akcentowane są coraz silniej materialne przejawy życia i dążenie człowieka do dobrobytu. Chrześcijaństwo jako religia nadziei wnosi jednak w życie zlaicyzowanej Europy i świata nutę optymizmu chociażby poprzez działalność nowych zgromadzeń zakonnych stawiających sobie za cel nauczanie i formację (m.in. legioniści Chrystusa), a także powstawanie licznych ruchów chrześcijańskich, propagujących wśród wiernych świadome i odpowiedzialne przeżywanie wiary, karmionej dziedzictwem kultury duchowej monastycyzmu, łączącego pogłębioną modlitwę - lectio divina, pracę i zaangażowanie społeczne przeżywane w atmosferze uniwersalnej jedności ekumenicznej, wyznaczającej Kościołowi cele i zadania w trzecim tysiącleciu chrześcijaństwa. A zatem troska o chrześcijański kształt nowej Europy spoczywa przede wszystkim na Kościele, będącym zarówno stróżem, jak i promotorem wartości intelektualnych i kulturowo-duchowych, które są wyrazem naturalnych potrzeb współczesnego człowieka w perspektywie jego szczęścia doczesnego i wiecznego.

Obecny tom Encyklopedii katolickiej zawiera 1916 jednostek hasłowych napisanych przez 398 autorów a opracowanych merytorycznie i leksykograficznie przez Zespół Redakcyjny we współpracy z członkami Redakcji Naczelnej i kierownikami 39 działów redakcyjnych.

 

 

Powrót

Autor: Piotr Królikowski
Ostatnia aktualizacja: 23.10.2014, godz. 12:24 - Piotr Królikowski