Tom XI Encyklopedii katolickiej wychodzi w drugim roku pontyfikatu papieża Benedykta XVI, kilka miesięcy po jego pierwszej pielgrzymce zagranicznej do Polski pod hasłem „Trwajcie mocni w wierze”. Głównym jej motywem było nawiedzenie miejsc związanych z życiem i działalnością apostolską wielkiego poprzednika, sługi Bożego Jana Pawła II, który „w świetle Chrystusa zmartwychwstałego, 2 kwietnia Roku Pańskiego 2005, o godzinie 21.37 wieczorem, gdy sobota dobiegała kresu i weszliśmy już w Dzień Pański w Oktawie Wielkanocy i Niedzielę Bożego Miłosierdzia [...] przeszedł z tego świata do Ojca” (z aktu Rogito złożonego w papieskiej trumnie).

Życie Karola Wojtyły kształtowało się głównie w kontekście kulturowym i religijno-społecznym Małopolski*, obejmującej południowo-wschodnią część kraju. Znajdują się tu Wadowice − miasto narodzin oraz wczesnej młodości Karola, a także Kraków − związany z jego studiami, doświadczeniem II wojny światowej, a przede wszystkim pełnieniem posługi kapłańskiej i biskupiej. Wojtyła w każdej sytuacji życiowej otwierał się na działanie łaski Bożej. Przyjmował ją jako szczególny dar dla uświęcenia siebie i innych. Doświadczając prostej i mocnej wiary Ludu Bożego Małopolski, jako biskup, arcybiskup, kardynał, a następnie papież umacniał i rozwijał kult maryjny m.in. przez koronacje obrazów i figur Maryi, pielgrzymowanie do maryjnych sanktuariów, np. Kalwarii Zebrzydowskiej, Makowa Podhalańskiego i Ludźmierza, lecz przede wszystkim przez świadectwo osobistego zawierzenia Matce Jezusa. Zainspirowany ideą niewolnictwa Maryi w ujęciu Ludwika Marii Grignion de Montforta, przejął z jego duchowości jako swoją dewizę słowa „Totus Tuus” („Totus Tuus ego sum et omnia mea Tua sunt. Accipio Te in mea omnia. Praebe mihi cor Tuum, Maria”), czyniąc z nich fundament osobistego życia duchowego, które rzutowało na cały pontyfikat.

Bliska Janowi Pawłowi II była także duchowość Serca Jezusowego. Do Paray-le-Monial, miejsca orędzia przekazanego przez Chrystusa Małgorzacie Marii Alacoque, pielgrzymował w 1965 roku jako metropolita krakowski, a w roku 1986 jako papież. Swoje nabożeństwo do Serca Jezusa potwierdził w czasie pielgrzymek do Ojczyzny zwłaszcza w 1991, 1997 i 1999 roku.

Analizując papieskie nauczanie, można powiedzieć, że rozwinął i przybliżył Kościołowi nauczanie Soboru Watykańskiego II. Uczestniczył we wszystkich jego sesjach, zabierając wielokrotnie głos m.in. na temat Kościoła w świecie współczesnym, wolności religijnej i laikatu. Najczęściej jednak cytowanym przez niego dokumentem soborowym jest Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen gentium.

Jeszcze jako kardynał czynnie uczestniczył w pracach dykasterii rzymskich, szczególnie zaś Papieskiej Komisji do spraw Małżeństwa i Rodziny. Współpracował w przygotowaniu encykliki Pawła VI Humanae vitae. Kwestie związane z tą problematyką były dla niego ważne od początku pontyfikatu. Świadczy o tym wydana w 1981 roku adhortacja apostolska Familiaris consortio, poświęcona małżeństwu i rodzinie chrześcijańskiej we współczesnym świecie. Małżeństwo, będąc instytucją społeczną, łączy dwie osoby o odmiennej płci i daje fundament nowej rodzinie. Dla chrześcijan jest ono także sakramentem. Papież często mówił o znaczeniu świętości i godności powołania małżeńskiego, głównie w kontekście patologii zagrażających tej instytucji. Chcąc ukazać wzorzec życia małżeńskiego, beatyfikował w 2001 roku w Rzymie jako pierwszą parę małżeńską Marię i Alojzego Beltrame Quatrocchich.

Podczas 9 konsystorzy Jan Paweł II kreował łącznie 234 kardynałów (w tym 10 Polaków). Godności tej dostąpił w 1983 roku francuski jezuita, jeden z najwybitniejszych teologów XX wieku Henri de Lubac. W czasie swojego pontyfikatu papież kanonizował również 473 błogosławionych, m.in. Maksymiliana Kolbego, oraz beatyfikował 1329 sług Bożych, wśród nich: Marię od Wcielenia Guyard, Marię Angelę Truszkowską, Marię Stellę od Najświętszego Sakramentu i 10 Towarzyszek, Marię Teresę Ledóchowską, Marię Teresę Soubiran de.

W okresie 27 lat swego pontyfikatu Jan Paweł II pielgrzymował do 132 krajów. Niektóre z nich odwiedził kilkakrotnie, w tym Polskę 9 razy. W 1987 roku przyjechał m.in. do Lublina, gdzie udzielił święceń kapłańskich 46 diakonom i gościł na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, w którym od 1954 roku był profesorem etyki; udał się także do Łodzi. W 1991 roku pielgrzymował do Lubaczowa i Łomży, a w roku 1999 do Łowicza. Wyjątkowe jednak znaczenie miała dla Jana Pawła II ostatnia pielgrzymka do Polski w roku 2002. Głównym jej celem było poświęcenie sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Krakowie Łagiewnikach, w istocie stała się ona jednak również jego pożegnaniem z Ojczyzną.

W obecnym tomie Encyklopedii katolickiej, zapoczątkowanej przez ks. Romualda Łukaszyka, znajduje się zatem wiele haseł, które mają bezpośredni związek z osobą papieża Polaka. Niech będą one hołdem złożonym Janowi Pawłowi Wielkiemu, którego szczególną rolę w życiu Kościoła, świata i Polski uhonorował Senat Akademicki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, podejmując na nadzwyczajnym posiedzeniu w dniu 4 kwietnia 2005 roku uchwałę o nadaniu Uniwersytetowi imienia Jana Pawła II.

Ukazujący się właśnie tom Encyklopedii katolickiej zawiera 1710 jednostek hasłowych, napisanych przez 354 autorów, opracowanych merytorycznie i leksykograficznie przez Zespół Redakcyjny we współpracy z członkami Redakcji Naczelnej, kierownikami 39 działów redakcyjnych oraz gronem konsultantów.

 

* Kursywą oznaczono hasła encyklopedyczne tomu XI

 

Powrót

 

Autor: Piotr Królikowski
Ostatnia aktualizacja: 05.11.2008, godz. 09:33 - Piotr Królikowski