1° o zmianę nazwy: Katedra Literatury Pozytywizmu i Młodej Polski
na: Katedra Literatury Realizmu i Naturalizmu

2° o powołanie w Instytucie Filologii Polskiej KUL
Katedry Literatury Modernizmu

1.
Literaturę drugiej połowy XIX wieku opisuje się jako formację światopoglądową, uprzywilejowując przy tym zwłaszcza jeden z jej ideowych komponentów - pozytywizm. Takie spojrzenie - przenoszące akcent ze swoistości literatury na jej aspekt publicystyczny - ma swoje antecedencje w epoce, ugruntowane jednak zostało przez badaczy pozostających pod wpływem myśli marksistowskiej i miało w dużej mierze ideologiczne uzasadnienie.

2.
Do niekwestionowanych dziś rudymentów nowoczesnego literaturoznawstwa należy traktowanie historii literatury jako historii form artystycznych. Widziane z takiej perspektywy dzieje literatury to dzieje literackich nurtów, dzieje przemian w obrębie artystycznych tendencji - współistniejących, ścierających się, następujących po sobie.

3.
Taką optykę w odniesieniu do literatury drugiej połowy XIX wieku przyjęli redaktorzy - i autorzy - czwartej serii Obrazu literatury polskiej XIX i XX wieku. Formuła Literatura polska w okresie realizmu i naturalizmu respektuje specyfikę epoki, czyni z niej odrębną jednostkę procesu historycznoliterackiego, ogranicza perspektywę światopoglądową, każe pamiętać przede wszystkim o dziełach literackich - o ich zmiennej formie i przemianach stylu - jako głównym przedmiocie historii literatury. Kategorie realizmu i naturalizmu jako wyznaczniki epoki pojawiają się w pracach badaczy tej miary co Zygmunt Szweykowski, Józef Bachórz, Stanisław Fita.

4.
Wyznaczenie wewnątrzliterackich ram epoki niesie też z sobą inne pożytki. Po pierwsze: pozwala widzieć najważniejsze tendencje literackie tamtego czasu w ich długim trwaniu (określanym coraz częściej jako dziewiętnastowieczność). Po drugie: skutecznie oddala pokusę odczytań, które złożoną problematykę literacką redukują do publicystycznych haseł polskiego pozytywizmu. Po trzecie: umożliwia klarowne wyodrębnienie - i umieszczenie w należnym kontekście - tych zjawisk i tekstów literackich, które współistnieją z modernizmem nie będąc jego komponentami.

5.
Spojrzenie na drugą połowę XIX wieku i na początek XX wieku z perspektywy wyznaczanej przez mocną koniunkcję realizmu i naturalizmu pozwala dostrzec w literaturze tamtego czasu wyraźną obecność - i odrębność - tendencji modernistycznych, co z kolei znajduje odzwierciedlenie w szeroko dziś zakrojonych badaniach nad polskim modernizmem.

6.
Literatura okresu realizmu i naturalizmu oraz literatura modernizmu to dwie czytelnie wyodrębnione i dobrze rozpoznane tendencje. Na gruncie współczesnego literaturoznawstwa ich obecność i kluczowa rola w dynamice procesu historycznoliterackiego jest niekwestionowana. Uwzględnienie tego faktu zarówno w dydaktyce, jak i w strukturze organizacyjnej Instytutu wydaje się więc rzeczą zasadną i konieczną.

Autor: Małgorzata Zwolińska
Ostatnia aktualizacja: 02.10.2008, godz. 08:59 - Małgorzata Zwolińska