ARTYKUŁY


 

Jak cytować: Popiel, A., Zawadzki, B. (2017). Diagnoza zaburzeń osobowości: Wybrane metody i modele diagnostyczne. Roczniki Psychologiczne, 20(2), 235-239. DOI: 10.18290/rpsych.2017.20.2-1pl

 

Streszczenie: Problemy osób cierpiących na zaburzenia osobowości skupiają zainteresowanie badaczy zarówno od strony klinicznej, jak i teoretycznej. Próba modyfikacji obowiązujących systemów klasyfikacyjnych konfrontuje badaczy z problemami niepewnego statusu empirycznego kryteriów rozpoznawania tej grupy zaburzeń oraz niedoskonałością narzędzi diagnostycznych. Tekst jest wprowadzeniem do numeru 2 Roczników Psychologicznych poświęconego zaburzeniom osobowości, a w szczególności koncepcjom historycznym i teoretycznym zaburzeń osobowości, narzędziom pozwalającym na diagnozę zaburzeń osobowości oraz na ocenę schematów poznawczych specyficznych dla zaburzeń osobowości (zarówno w świetle teorii poznawczej Becka, jak i teorii schematów Younga).

Słowa kluczowe: zaburzenia osobowości; chorobowość; klasyfikacja; diagnoza; narzędzia diagnostyczne.


 

Jak cytować: Popiel, A., Keegan, E. (2017). Zaburzenia osobowości: krótkie wprowadzenie historyczne. Roczniki Psychologiczne, 20(2), 247-264. DOI: 10.18290/rpsych.2017.20.2-2pl

 

Streszczenie: Celem artykułu jest przedstawienie ewolucji rozumienia, klasyfikacji i diagnozy zaburzeń osobowości. Autorzy analizują cechy osobowości normalnej i zaburzonej w świetle dyskusji o naturze zaburzeń psychicznych. Po krótkim zarysie historii konceptualizacji zaburzeń osobowości opisany jest rozwój współczesnych systemów diagnostycznych. Dokonano również analizy ograniczeń i problemów, z jakimi wiążą się te systemy.

Słowa kluczowe: zaburzenia osobowości; historia; diagnoza; klasyfikacja; DSM-5.


 

Jak cytować: Bloo, J., Arntz, A., Schouten, E. (2017). Lista Kontrolna Zaburzenia Osobowości z Pogranicza (BPD): ocena psychometryczna i struktura czynnikowa w próbie klinicznej i nieklinicznej. Roczniki Psychologiczne, 20(2), 281-309. DOI: 10.18290/rpsych.2017.20.2-3pl

 

Streszczenie: Badanie dotyczyło diagnozy i konceptualizacji osobowości borderline (BPD) za pomocą Listy Kontrolnej Osobowości z Pogranicza (Listy Kontrolnej BPD). Lista Kontrolna BPD jest opartym na systemie DSM-IV kwestionariuszem samoopisowym, stworzonym do pomiaru natężenia dolegliwości doświadczanych w związku z określonymi objawami osobowości z pogranicza w ciągu ostatniego miesiąca. Udział w badaniu wzięło 140 pacjentów z osobowością z pogranicza, 55 pacjentów z zaburzeniami osobowości typu C, 57 pacjentów cierpiących tylko na zaburzenia psychiczne z osi I, oraz 87 osób stanowiących niekliniczną grupę kontrolną. Badano właściwości psychometryczne Listy Kontrolnej BPD i zmiany zachodzące podczas leczenia. Konfirmacyjne analizy czynnikowe pierwszego rzędu przeprowadzone dla Listy Kontrolnej BPD na siedmiu wymiarowych modelach osobowości z pogranicza potwierdziły zarówno model 1-czynnikowy, jak i 9-czynnikowy, oparty na kryteriach DSM-IV. Stwierdzono bardzo dobrą spójność wewnętrzną, a także trafność teoretyczną, diagnostyczną i różnicową. Określono normy kliniczne i punkty odcięcia o wysokiej czułości i swoistości. Kwestionariusz jest narzędziem odpowiednim do badań przesiewowych i pomiaru efektów terapii, ponieważ okazał się czuły na zmiany.

Słowa kluczowe: zaburzenie osobowości z pogranicza; diagnoza; psychometria; struktura czynnikowa; trafność.


 

Jak cytować: Zawadzki, B., Popiel, A., Pragłowska, E., Newman, C. (2017). Specyfika dezadaptacyjnych przekonań w zaburzeniach osobowości: charakterystyka psychometryczna polskiej translacji i trawestacji Kwestionariusza Przekonań (Personality Beliefs Questionnaire, PBQ). Roczniki Psychologiczne, 20(2), 337-354. DOI: 10.18290/rpsych.2017.20.2-4pl

 

Streszczenie: Celem podjętych w tym artykule analiz było dokonanie adaptacji Personality Beliefs Questionnaire (PBQ) – narzędzia do badania przekonań specyficznych dla poszczególnych zaburzeń osobowości. Zostały opracowane dwie wersje PBQ: translacja wersji oryginalnej, składająca się ze 126 pozycji, oraz jej psychometryczna trawestacja, obejmująca 124 pozycje (skala osobowości z pogranicza została uniezależniona diagnostycznie, dodano skalę osobowości schizotypowej, zaś pozycje do skal zostały przyporządkowane na podstawie nie tylko treściowej, lecz także wyników analizy czynnikowej). Dla obu wersji uzyskano wskaźniki ilustrujące rzetelność i trafność pomiaru na podstawie wyników badania w grupach liczących ponad 1600 osób badanych. Uzyskane dane wskazały, że obie wersje charakteryzuje akceptowalna rzetelność pomiaru zarówno w aspekcie zgodności wewnętrznej, jak i stabilności czasowej. Przy porównywalnej trafności zbieżnej pomiaru (korelacje ze skalami Kwestionariusza do Ustrukturalizowanego Wywiadu Klinicznego do Badania Zaburzeń Osobowości z Osi II DSM-IV – SCID-II, a także inwentarza TALEIA-400A Test for AxiaL Evaluation and Interview for Clinical, Personnel, and Guidance Applications, badającymi zaburzenia osobowości) skale trawestacji wykazały lepszą trafność różnicową (jej struktura wewnętrzna również została jednoznacznie potwierdzona przez wyniki konfirmacyjnej analizy czynnikowej). Stwierdzono jednak także niezbyt wysoką trafność zbieżną pomiaru oraz zbyt wysokie skorelowanie skal obu wersji PBQ. W dyskusji podkreślono zatem, że chociaż PBQ umożliwia określenie specyfiki przekonań w zaburzeniach osobowości, to jednak nie stanowi ekwiwalentu diagnostycznego dla narzędzi badających – obok przekonań – także emocjonalne i behawioralne wskaźniki zaburzeń.

Słowa kluczowe: przekonania; Kwestionariusz Przekonań (PBQ); zaburzenia osobowości; diagnoza; trafność zbieżna i różnicowa.


 

Jak cytować: Staniaszek, K., Popiel, A. (2017). Opracowanie i walidacja eksperymentalnej polskiej wersji skróconej Kwestionariusza Schematów Younga (YSQ-ES-PL) do badania wczesnych schematów dezadaptacyjnych. Roczniki Psychologiczne, 20(2), 373-399. DOI: 10.18290/rpsych.2017.20.2-5pl

 

Streszczenie: Kwestionariusz Schematów Younga (YSQ) służy do pomiaru nasilenia wczesnych schematów dezadaptacyjnych wiązanych z przejawami zaburzeń psychicznych, szczególnie zaburzeń osobowości. Przeprowadzono, analogiczną do oryginalnej, procedurę skrócenia polskiej wersji YSQ oraz określono właściwości psychometryczne opracowanego narzędzia poprzez analizę rzetelności i trafności (N = 1073). W drugiej części badania zweryfikowano strukturę czynnikową metodą konfirmacyjnej analizy czynnikowej w grupie z Badania 1 oraz w niezależnej grupie (N = 898). Zmniejszono liczbę pozycji w kwestionariuszu z 232 do 90 – po 5 w każdej z 18 skal odpowiadających poszczególnym schematom. Uzyskano adekwatne i wysokie współczynniki spójności wewnętrznej skal oraz skali ogólnej. Ogólna miara schematów była pozytywnie związana z przekonaniami charakterystycznymi dla wszystkich zaburzeń osobowości, badanych Kwestionariuszem Przekonań PBQ. Nasilenie schematów (poza skalą „Samopoświęcenie”) istotnie różnicowało osoby z grupy klinicznej (N = 31) i nieklinicznej (N = 1042). Potwierdzono również teoretyczną strukturę czynnikową narzędzia, chociaż słabość niektórych miar dopasowania sugeruje konieczność dalszych badań. Uzyskane wyniki dostarczają podstaw do wykorzystania eksperymentalnej polskiej wersji skróconej Kwestionariusza Schematów Younga jako miary nasilenia wczesnych schematów dezadaptacyjnych.

Słowa kluczowe: Kwestionariusz Schematów Younga; YSQ; wczesne schematy dezadaptacyjne; analiza psychometryczna; struktura czynnikowa; zaburzenia osobowości; terapia schematów.


 

Jak cytować: Strus, W., Rowiński, T., Cieciuch, J., Kowalska-Dąbrowska, M., Czuma, I., Żechowski, C. (2017). Patologiczna Wielka Piątka: próba zbudowania pomostu pomiędzy psychiatryczną klasyfikacją zaburzeń a cechowym modelem osobowości zdrowej. Roczniki Psychologiczne, 20(2), 429-450. DOI: 10.18290/rpsych.2017.20.2-6pl

 

Streszczenie: W piątej edycji podręcznika diagnostycznego DSM został zaprezentowany hybrydowy system diagnozy zaburzeń osobowości, który integruje kategorialne i dymensjonalne podejście do diagnozy, budując swoisty pomost pomiędzy psychiatrycznymi klasyfikacjami zaburzeń a psychologicznymi badaniami nad strukturą osobowości zdrowej. Kluczowym elementem tego systemu jest nowy, dymensjonalny model patologicznych cech osobowości. Artykuł prezentuje wyniki empirycznej weryfikacji tego modelu w Polsce. W badaniu wzięła udział grupa 754 osób z populacji nieklinicznej w wieku 16-86 lat (M = 36,45; SD = 16,65), w tym 52% kobiet. Cechy osobowości zdrowej zostały zmierzone za pomocą Inwentarza Osobowości NEO-PI-R, patologiczne cechy osobowości – za pomocą Inwentarza Osobowości PID-5, a ryzyko zaburzeń osobowości określono na podstawie wyników uzyskanych w Kwestionariuszu Osobowości SCID-II. Otrzymane wyniki okazały się zgodne z oczekiwaniami: (1) na poziomie pięciu ogólnych cech patologiczny model DSM-5 silnie koresponduje z Pięcioczynnikowym Modelem Osobowości zdrowej; (2) model DSM-5 lepiej przewiduje kategorie zaburzeń osobowości od Pięcioczynnikowego Modelu Osobowości.

Słowa kluczowe: zaburzenia osobowości; model DSM-5; cechy osobowości; PID-5; Pięcioczynnikowy Model Osobowości.


 

Jak cytować: Zawadzki, B. (2017). Lokalizacja zaburzeń osobowości w Kołowym Modelu Metacech Osobowości. Roczniki Psychologiczne, 20(2), 473-491. DOI: 10.18290/rpsych.2017.20.2-7pl

 

Streszczenie: Celem pracy było scharakteryzowanie zaburzeń osobowości poprzez wymiary Kołowego Modelu Metacech Osobowości (KMMO) Strusa, Cieciucha i Rowińskiego. Oczekiwano, że zaburzenia osobowości charakteryzowane przez profile cech Pięcioczynnikowego Modelu Osobowości (PMO) będą ulokowane w sektorze ograniczonym przez bieguny Gamma- oraz Delta-, obejmującym też Alfa-. Analizie poddano dane zebrane w grupie 2284 osób, badanych NEO-FFI i trzema narzędziami: Kwestionariuszem Przekonań (Personality Beliefs Questionnaire), Kwestionariuszem do Ustrukturalizowanego Wywiadu Klinicznego do Badania Zaburzeń Osobowości z Osi II DSM-IV (SCID-II) i kwestionariuszem TALEIA-400A (Test for AxiaL Evaluation and Interview for Clinical, Personnel, and Guidance Applications) do badania zaburzeń osobowości oraz odniesiono do danych z metaanalizy Saulsman i Page’a (2004) dotyczącej związku między zaburzeniami osobowości a cechami PMO. Uzyskane korelacje potwierdziły oczekiwania badawcze. W dyskusji wskazano na wartość heurystyczną modelu KMMO dla różnicowania normy i patologii, w tym także diagnostyki różnicowej zaburzeń osobowości.

Słowa kluczowe: Pięcioczynnikowy Model Osobowości (PMO); Kołowy Model Metacech Osobowości (KMMO); zaburzenia osobowości; Kwestionariusz Przekonań (PBQ); SCID-II; TALEIA-400A.

Autor: Ana Ivanova
Ostatnia aktualizacja: 12.02.2018, godz. 15:54 - Ana Ivanova