Wykłady gościnne


 

Spór realizm-antyrealizm

w dwudziestowiecznej filozofii nauki

dr hab. Paweł Zeidler, prof. UAM


Osoby zdające egzamin z wykładu monograficznego pt. Spór realizm-antyrealizm w dwudziestowiecznej filozofii nauki proszone są o złożenie indeksów i kart egzaminacyjnych do dziekanatu do dnia 9 lutego br., tj. do dnia zakończenia sesji egzaminacyjnej. Indeksy i karty będzie można odebrać z dziekanatu w dniu egzaminu.

Osoby zdające egzamin proszone są o kontakt z dr. Andrzejem Zykubkiem (przyroda@kul.lublin.pl).

Terminy wykładów w roku akademickim 2006/7:

  • I tura: 26 i 27. października 2006 r.
  • II tura: 7 i 8. grudnia 2006 r.
  • III tura: 18 i 19 stycznia 2007 r.


Wykłady będą odbywały się w sali 213 w Gmachu Głównym KUL:
czwartek: godz. 10.00-11.30 i 16.40-19.10
piątek: godz. 8.20-12.30

W roku akademickim 2006/7 wykład obejmował w sumie 30 godz. (3 tygodnie po 2 × 5 godzin). [Literatura]

Dr hab. prof. UAM Paweł Zeidler o swoim wykładzie:
Kontrowersje wokół statusu poznawczego wytworów badań naukowych doprowadziły do ukonstytuowania się jednego z podstawowych sporów toczących się we współczesnej filozofii nauki. Jest on znany obecnie pod nazwą „spór realizm-antyrealizm”. Zasadnicze stanowiska w tym sporze zostały sformułowane w pierwszej połowie dwudziestego wieku, lecz jego nasilenie przypada na ostatnie dwadzieścia lat dwudziestego wieku. Twórcy prawie wszystkich znaczących koncepcji filozofii nauki zajmowali w nim określone stanowisko, a jego znajomość jest konieczna dla zrozumienia podstawowych problemów współczesnej filozoficznej refleksji nad nauką.

Cele: Zarysowanie panoramy sporu realizm-antyrealizm w dwudziestowiecznej filozofii nauki. Szczególny nacisk będzie położony na analizę argumentacji formułowanych przez twórców i zwolenników określonych stanowisk oraz ich krytyków.

Program wykładów przedstawia się następująco:

  • 1. Rodowód sporu realizm-antyrealizm w filozoficznej refleksji nad wiedzą i poznaniem. Podstawowe sposoby definiowania kontrowersji realistów z antyrealistami. Czy spór o realizm jest sporem naukowym czy filozoficznym? Wstępna charakterystyka typów formułowanych argumentacji.
  • 2-3. Czy nauka pełni funkcje poznawcze? Analiza poglądów amerykańskich pragmatystów /C. S. Peirce, W. James, J. Dewey/.
  • 4-5. Podstawowe interpretacje poglądów konwencjonalistów francuskich /H.
  • Poincaré, P. Duhem, E. Le Roy/ w kontekście sporu realizm-instrumentalizm (Popper, Giedymin, Siemianowski, Szlachcic).
  • 6. Czy metoda eliminacji terminów teoretycznych F. P. Ramsey’a jest argumentem na rzecz instrumentalizmu? Empirystyczny instrumentalizm dualistyczny R. Carnapa.
  • 7. Empirystyczny instrumentalizm całościowy W. V. O. Quine’a, realizm sceptyczny P. Churchlanda oraz naturalna postawa ontologiczna A. Fine’a.
  • 8. Stanowisko realizmu krytycznego K. R. Poppera.
  • 9. Realizm krytyczny R. Bhaskara.
  • 10. Argumentacja P. K. Feyerabenda na rzecz realizmu naukowego oraz relatywizm poznawczy koncepcji T. Kuhna.
  • 11. Czy przyczynowa teoria oznaczania ratuje stanowisko realizmu metafizycznego?
  • 12. Twierdzenia Löwenheima-Skolema oraz argument z „mózgów w pojemniku” – stanowisko realizmu wewnętrznego H. Putnama.
  • 13-14. Konstruktywny empiryzm B. C. van Fraassena i jego krytycy.
  • 15. Jak prawa fizyki kłamią? - stanowisko N. Cartwright w sprawie statusu poznawczego praw nauki. Czy idealizacyjne prawa nauki mogą być interpretowane realistycznie? – ujęcie L. Nowaka.
  • 16. Realizm konwergentny (R. Boyd) i jego krytyka – L. Laudan.
  • 17-18. Dyskusja argumentu z niedookreślenia teorii przez fakty.
  • 19-20. Dyskusja argumentu z sukcesu nauki.
  • 21. Realizm metafizyczny M. Devitta i stanowisko realizmu eksperymentalnego /ontologicznego/ – koncepcja I. Hackinga.
  • 22-23. Analiza podstawowych kryteriów istnienia ze szczególnym uwzględnieniem kryterium manipulacyjnego I. Hackinga.
  • 24. Czy w laboratorium nie ma antyrealistów? Całościowy realizm laboratoryjny A. Franklina i jego krytyka.
  • 25. Spór o realizm w odniesieniu do modeli teoretycznych. Realizm konstruktywny R. N. Giere’go oraz kontrowersje wokół realizmu strukturalnego.
  • 26. Antyrealizm semantyczny w kontekście semantyki proceduralnej oraz problemy realizmu informacyjnego.
  • 27-28. Problem reprezentacji – czy wytwory uczonych reprezentują świat?
  • 29. Kontrowersja realizm-antyrealizm a praktyka badawcza nauk przyrodniczych.
  • 30. Spór o realizm we współczesnej polskiej filozofii nauki.


Zakładane kompetencje u słuchaczy: Podstawowy kurs filozofii nauki i/lub metodologii nauk.




Literatura
Literatura do sporu realizm-antyrealizm jest niezwykle bogata. Wymienianie wszystkich pozycji, które stanowiły podstawę przygotowania niniejszych wykładów nie wydaje się celowe. Poniżej podane zostały tylko najważniejsze pozycje książkowe.
A. Wybrana literatura w języku polskim

  • Carnap R., 2000, Wprowadzenie do filozofii nauki, Warszawa.
  • Dummett M., 1998, Logiczna podstawa metafizyki, Warszawa.
  • Feyerabend P.K., 1979, Jak być dobrym empirystą, Warszawa.
  • Giza P., 1990, Realizm Iana Hackinga a konstruktywny empiryzm B.C. van Fraassena, Lublin.
  • Goodman N., 1997, Jak tworzymy świat, Warszawa.
  • Grabińska T., 1993, Teoria, model, rzeczywistość, Wrocław.
  • Grobler A.,1993, Prawda i racjonalność naukowa, Kraków.
  • Gutowski P., Szubka T., /red/, 1998, Filozofia Brytyjska u schyłku XX wieku, Lublin.
  • Kuhn T. 1968, Struktura rewolucji naukowych, Warszawa.
  • Nagel E., 1970, Struktura nauki, Warszawa.
  • Popper K.R., 1992, Wiedza obiektywna, Warszawa.
  • Popper K.R., 1999, Droga do wiedzy. Domysły i refutacje, Warszawa.
  • Putnam H., 1998, Wiele twarzy realizmu i inne eseje, Warszawa.
  • Quine W.V.O, 1986, Granice wiedzy i inne eseje filozoficzne, Warszawa.
  • Quine W.V.O, 2000, Z punktu widzenia logiki, Warszawa.
  • Rorty R., 1994, Filozofia a zwierciadło natury, Warszawa.
  • Rorty R., 1999, Obiektywność, relatywizm, prawda, Warszawa.
  • Szlachcic K., 1992, Filozofia nauki francuskiego konwencjonalizmu, Wrocław.
  • Szubka T., /red./, 1995, Metafizyka w filozofii analitycznej, Lublin.
  • Szubka T., 2001, Antyrealizm semantyczny, Lublin.
  • Woleński J., 2003, Epistemologia. Tom III – Prawda i realizm, Kraków.
  • Zamiara K., 1987, Realistyczne i instrumentalistyczne stanowisko wobec wiedzy naukowej, /w:/ Filozofia nauki. Zarys encyklopedyczny, Wrocław, ss.553-564.
  • Zeidler P., 1993, Spór o status poznawczy teorii, Poznań.
  • Życiński J., 1986, Elementy Filozofii Nauki, Tarnów.

B. Wybrana literatura w języku angielskim

  • Callebaut W., [red.], 1993, Taking the Naturalistic Turn or How Real Philosophy of Science Is Done, Chicago, London.
  • Cartwright N., 1981, How the Laws of Physics Lie, Oxford.
  • Cartwright N., !999, The Dappled World. A Study of the Boundaries of Science, Cambridge.
  • Churchland P.M., Hooker C., (red.), 1985, Images of Science, Chicago, London.
  • Devitt M., 1984, Realism and Truth, London.
  • French P.A., Uehling T.E. (Jr), Wettstein H.K., (red.), 1988, Realism and Antirealism, Minneapolis.
  • French P.A., Uehling T.E. (Jr), Wettstein H.K., (red.), 1993, Philosophy of Science, Minneapolis.
  • Giedymin J., 1982, Science and Convention, Oxford.
  • Giere R., 1988, Explaining Science. A cognitive approach, Chicago.
  • Hacking I., 1983, Representing and Intervening, New York, Cambridge.
  • Hooker C.A. 1987, A Realistic Theory of Science, New York.
  • Kuipers T., 2000, From Instrumentalism to Constructive Realism, Dordrecht, Boston, London.
  • Laudan L., 1984, A Confutation of Convergent Realism, [w:] Scientific Realism, (red.) Leplin J., Berkeley, Los Angeles, London, s.218-250.
  • Leplin J., (red.), 1984, Scientific Realism, Berkeley, Los Angeles, London.
  • Newton-Smith W., 1981, The Rationality of Science, London.
  • Niiniluoto I., 1999, Critical Scientific Realism, Oxford.
  • Smith, P., 1981, Realism and the Progress of Science, Cambridge.
  • van Fraassen B.C., 1980, The Scientific Image, Oxford.
  • van Fraassen B.C., 2002, The Empirical Stance, London.

opracowanie: Andrzej Zykubek

Autor: Andrzej Zykubek
Ostatnia aktualizacja: 02.09.2012, godz. 00:10 - Andrzej Zykubek