:: Wykłady gościnne ::

---

---

• dr hab. Paweł Zeidler, prof. UAM - Spór realizm-antyrealizm w dwudziestowiecznej filozofii nauki [rok akadem. 2006/7]
• prof. dr hab. Michał Tempczyk - Podstawy teorii chaosu [rok. akadem. 2005/6]

Osoby zdające egzamin z wykładu monograficznego pt. Spór realizm-antyrealizm w dwudziestowiecznej filozofii nauki proszone są o złożenie indeksów i kart egzaminacyjnych do dziekanatu do dnia 9 lutego br., tj. do dnia zakończenia sesji egzaminacyjnej. Indeksy i karty będzie można odebrać z dziekanatu w dniu egzaminu.

Osoby zdające egzamin proszone są o kontakt z dr. Andrzejem Zykubkiem (przyroda@kul.lublin.pl).




Terminy wykładów w roku akademickim 2006/7:

• I tura: 26 i 27. października 2006 r.
• II tura: 7 i 8. grudnia 2006 r.
• III tura: 18 i 19 stycznia 2007 r.

Wykłady będą odbywały się w sali 213 w Gmachu Głównym KUL:
czwartek: godz. 10.00-11.30 i 16.40-19.10
piątek: godz. 8.20-12.30





W roku akademickim 2006/7 wykład obejmował w sumie 30 godz. (3 tygodnie po 2 × 5 godzin). [Literatura]



Dr hab. prof. UAM Paweł Zeidler o swoim wykładzie:

Kontrowersje wokół statusu poznawczego wytworów badań naukowych doprowadziły do ukonstytuowania się jednego z podstawowych sporów toczących się we współczesnej filozofii nauki. Jest on znany obecnie pod nazwą „spór realizm-antyrealizm”. Zasadnicze stanowiska w tym sporze zostały sformułowane w pierwszej połowie dwudziestego wieku, lecz jego nasilenie przypada na ostatnie dwadzieścia lat dwudziestego wieku. Twórcy prawie wszystkich znaczących koncepcji filozofii nauki zajmowali w nim określone stanowisko, a jego znajomość jest konieczna dla zrozumienia podstawowych problemów współczesnej filozoficznej refleksji nad nauką.

Cele: Zarysowanie panoramy sporu realizm-antyrealizm w dwudziestowiecznej filozofii nauki. Szczególny nacisk będzie położony na analizę argumentacji formułowanych przez twórców i zwolenników określonych stanowisk oraz ich krytyków.



Program wykładów przedstawia się następująco:

1. Rodowód sporu realizm-antyrealizm w filozoficznej refleksji nad wiedzą i poznaniem. Podstawowe sposoby definiowania kontrowersji realistów z antyrealistami. Czy spór o realizm jest sporem naukowym czy filozoficznym? Wstępna charakterystyka typów formułowanych argumentacji.
2-3. Czy nauka pełni funkcje poznawcze? Analiza poglądów amerykańskich pragmatystów /C. S. Peirce, W. James, J. Dewey/.
4-5. Podstawowe interpretacje poglądów konwencjonalistów francuskich /H.
Poincaré, P. Duhem, E. Le Roy/ w kontekście sporu realizm-instrumentalizm (Popper, Giedymin, Siemianowski, Szlachcic).
6. Czy metoda eliminacji terminów teoretycznych F. P. Ramsey’a jest argumentem na rzecz instrumentalizmu? Empirystyczny instrumentalizm dualistyczny R. Carnapa.
7. Empirystyczny instrumentalizm całościowy W. V. O. Quine’a, realizm sceptyczny P. Churchlanda oraz naturalna postawa ontologiczna A. Fine’a.
8. Stanowisko realizmu krytycznego K. R. Poppera.
9. Realizm krytyczny R. Bhaskara.
10. Argumentacja P. K. Feyerabenda na rzecz realizmu naukowego oraz relatywizm poznawczy koncepcji T. Kuhna.
11. Czy przyczynowa teoria oznaczania ratuje stanowisko realizmu metafizycznego?
12. Twierdzenia Löwenheima-Skolema oraz argument z „mózgów w pojemniku” – stanowisko realizmu wewnętrznego H. Putnama.
13-14. Konstruktywny empiryzm B. C. van Fraassena i jego krytycy.
15. Jak prawa fizyki kłamią? - stanowisko N. Cartwright w sprawie statusu poznawczego praw nauki. Czy idealizacyjne prawa nauki mogą być interpretowane realistycznie? – ujęcie L. Nowaka.
16. Realizm konwergentny (R. Boyd) i jego krytyka – L. Laudan.
17-18. Dyskusja argumentu z niedookreślenia teorii przez fakty.
19-20. Dyskusja argumentu z sukcesu nauki.
21. Realizm metafizyczny M. Devitta i stanowisko realizmu eksperymentalnego /ontologicznego/ – koncepcja I. Hackinga.
22-23. Analiza podstawowych kryteriów istnienia ze szczególnym uwzględnieniem kryterium manipulacyjnego I. Hackinga.
24. Czy w laboratorium nie ma antyrealistów? Całościowy realizm laboratoryjny A. Franklina i jego krytyka.
25. Spór o realizm w odniesieniu do modeli teoretycznych. Realizm konstruktywny R. N. Giere’go oraz kontrowersje wokół realizmu strukturalnego.
26. Antyrealizm semantyczny w kontekście semantyki proceduralnej oraz problemy realizmu informacyjnego.
27-28. Problem reprezentacji – czy wytwory uczonych reprezentują świat?
29. Kontrowersja realizm-antyrealizm a praktyka badawcza nauk przyrodniczych.
30. Spór o realizm we współczesnej polskiej filozofii nauki.



Zakładane kompetencje u słuchaczy: Podstawowy kurs filozofii nauki i/lub metodologii nauk.








Literatura

Literatura do sporu realizm-antyrealizm jest niezwykle bogata. Wymienianie wszystkich pozycji, które stanowiły podstawę przygotowania niniejszych wykładów nie wydaje się celowe. Poniżej podane zostały tylko najważniejsze pozycje książkowe.

A. Wybrana literatura w języku polskim

• Carnap R., 2000, Wprowadzenie do filozofii nauki, Warszawa.
• Dummett M., 1998, Logiczna podstawa metafizyki, Warszawa.
• Feyerabend P.K., 1979, Jak być dobrym empirystą, Warszawa.
• Giza P., 1990, Realizm Iana Hackinga a konstruktywny empiryzm B.C. van Fraassena, Lublin.
• Goodman N., 1997, Jak tworzymy świat, Warszawa.
• Grabińska T., 1993, Teoria, model, rzeczywistość, Wrocław.
• Grobler A.,1993, Prawda i racjonalność naukowa, Kraków.
• Gutowski P., Szubka T., /red/, 1998, Filozofia Brytyjska u schyłku XX wieku, Lublin.
• Kuhn T. 1968, Struktura rewolucji naukowych, Warszawa.
• Nagel E., 1970, Struktura nauki, Warszawa.
• Popper K.R., 1992, Wiedza obiektywna, Warszawa.
• Popper K.R., 1999, Droga do wiedzy. Domysły i refutacje, Warszawa.
• Putnam H., 1998, Wiele twarzy realizmu i inne eseje, Warszawa.
• Quine W.V.O, 1986, Granice wiedzy i inne eseje filozoficzne, Warszawa.
• Quine W.V.O, 2000, Z punktu widzenia logiki, Warszawa.
• Rorty R., 1994, Filozofia a zwierciadło natury, Warszawa.
• Rorty R., 1999, Obiektywność, relatywizm, prawda, Warszawa.
• Szlachcic K., 1992, Filozofia nauki francuskiego konwencjonalizmu, Wrocław.
• Szubka T., /red./, 1995, Metafizyka w filozofii analitycznej, Lublin.
• Szubka T., 2001, Antyrealizm semantyczny, Lublin.
• Woleński J., 2003, Epistemologia. Tom III – Prawda i realizm, Kraków.
• Zamiara K., 1987, Realistyczne i instrumentalistyczne stanowisko wobec wiedzy naukowej, /w:/ Filozofia nauki. Zarys encyklopedyczny, Wrocław, ss.553-564.
• Zeidler P., 1993, Spór o status poznawczy teorii, Poznań.
• Życiński J., 1986, Elementy Filozofii Nauki, Tarnów.

B. Wybrana literatura w języku angielskim

• Callebaut W., [red.], 1993, Taking the Naturalistic Turn or How Real Philosophy of Science Is Done, Chicago, London.
• Cartwright N., 1981, How the Laws of Physics Lie, Oxford.
• Cartwright N., !999, The Dappled World. A Study of the Boundaries of Science, Cambridge.
• Churchland P.M., Hooker C., (red.), 1985, Images of Science, Chicago, London.
• Devitt M., 1984, Realism and Truth, London.
• French P.A., Uehling T.E. (Jr), Wettstein H.K., (red.), 1988, Realism and Antirealism, Minneapolis.
• French P.A., Uehling T.E. (Jr), Wettstein H.K., (red.), 1993, Philosophy of Science, Minneapolis.
• Giedymin J., 1982, Science and Convention, Oxford.
• Giere R., 1988, Explaining Science. A cognitive approach, Chicago.
• Hacking I., 1983, Representing and Intervening, New York, Cambridge.
• Hooker C.A. 1987, A Realistic Theory of Science, New York.
• Kuipers T., 2000, From Instrumentalism to Constructive Realism, Dordrecht, Boston, London.
• Laudan L., 1984, A Confutation of Convergent Realism, [w:] Scientific Realism, (red.) Leplin J., Berkeley, Los Angeles, London, s.218-250.
• Leplin J., (red.), 1984, Scientific Realism, Berkeley, Los Angeles, London.
• Newton-Smith W., 1981, The Rationality of Science, London.
• Niiniluoto I., 1999, Critical Scientific Realism, Oxford.
• Smith, P., 1981, Realism and the Progress of Science, Cambridge.
• van Fraassen B.C., 1980, The Scientific Image, Oxford.
• van Fraassen B.C., 2002, The Empirical Stance, London.

opracowanie: Andrzej Zykubek