Xprimus jako nazwa firmy działającej w Polsce, pochodzaca od łacińskiego xprimus (decemprimus, decemprimi, m - jeden z dziesięciu starszych senatu/kapłaństwa w municipium/kolonii; skrót xprimus) - wymawiać nalezy jako eksprimus czy iksprimus?


Szanowny Panie,

pytanie dotyczy w zasadzie tylko wyrażenia opinii, jak czytać nazwę firmy Xprimus - /eksprimus/ czy /iksprimus/, ale przy okazji można poruszyć kilka kwestii.Po pierwsze, powołuje się Pan na łaciński skrót xprimus, który oznaczał decemprimusa, czyli 'jednego z dziesięciu starszych wśród senatorów, kapłanów, potem  także gwardzistów'. W skrócie tym X znaczy 'decem', po polsku 'dziesięć'. Nie wiadomo jednakże, czy to objaśnienie łączy się w jakiś sposób z motywacją nazwy firmy, chyba że firma Xprimus ma coś wspólnego z senatem, kapłanami czy gwardzistami. Poza podobieństwem czysto zewnętrznym tych dwóch wyrazów - nazwy firmy i łacińskiego przełożonego - może nic nie wiązać. Jeśli nie znamy motywacji danej nazwy, czyli nie wiemy, dlaczego nazwano firmę w ten sposób, trudno wyrokować o tym, jak właściwie należałoby czytać tę nazwę. Po drugie, mamy tu do czynienia prawdopodobnie ze skrótem, choć trudno to ocenić na podstawie formy graficznej wyrazu. Jeśli tylko pierwsza litera jest duża (tak Pan zapisał), to po polsku właściwie można by to czytać /ksprimus/, tak jak inne wyrazy zaczynające się od x. Trudno byłoby jednak wymówić początkową grupę spółgłosek kspr-, która w innych wyrazach zaczynających się od x nie istnieje, ponieważ zawsze po x stoi samogłoska, np. Xawery. Jeśli rzeczywiście mamy do czynienia ze skrótem, co jest częstym wypadkiem w nazwach firm, możemy czytać tę nazwę jak /iksprimus/. Argumentem za taką wymową może być analogia. Mianowicie, jeśli firma powstała na gruncie angielskojęzycznym i tu mamy do czynienia ze skrótem, to nazwę można odczytać jako /eksprimus/, bo istnieje w języku angielskim podobnie zbudowany skrót od Christmas = Xmas, który (jak podaje Oxford dictionary) czytamy po angielsku /eksmas/, podobnie nazwa litery x to po angielsku /eks/, po polsku zaś /iks/. Więc jeśli po angielsku rzeczywiście nazwafirmy to /eksprimus/, to polskim odpowiednikiem może być tylko /iksprimus/.

Po trzecie, można by jeszcze się zastanowić, jak właściwie przez nazwę możemy odbierać firmę Xprimus. Prawdopodobnie jej twórcy zależało na pozytywnych skojarzeniach z międzynarodowym słowem primus 'pierwszy, najlepszy', natomiast tajemnicze X na początku może sugerować, że chodzi o branżę związaną z wysoką technologią (np. wiele programów komputerowych ma w nazwie X). Po czwarte wreszcie, podobne skróty z początkowym X- pojawiały się w tekstach staropolskich, np. w Kazaniach gnieźnieńskich z początku XV wieku, np. Xit /Kryst/, tj. 'Chrystus'. Tyle że było to x z greki i oznaczało głoskę ch z greckiego Christos, czyli Chrystus. Podobieństwo tego skrótu do przytoczonego wyżej angielskiego Christmas - Xmas pokazuje, że w polszczyźnie taki skrót był zapożyczeniem, prawdopodobie z tekstów łacińskich, do których dostał się z tekstów greckich. Jednak  te sprawy nie wiążą się z omawianym problemem.

Ostatecznie więc lepiej czytać /iksprimus/ w języku polskim, bo to jest odpowiednik angielskiego /eksprimus/.

<<powrót do listy pytań

Autor: Magdalena Smoleń-Wawrzusiszyn
Ostatnia aktualizacja: 19.12.2009, godz. 18:03 - Magdalena Smoleń-Wawrzusiszyn