Prowadzone przez pracowników katedry badania indywidualne obejmują zarazem pytania o kategorie podstawowe związane z dziełami sztuki, m.in. takie jak przestrzeń, czas, narracja, konstrukcje dialogowe oraz reprezentacyjne. Kategorie te stanowią podstawę różnorako przekazywanych treści zawartych w programach ikonograficznych dzieł sztuki. Ich analiza pozwala odsłonić szeroką panoramę sensów religijnych, intelektualnych, społecznych, jak również dynamiczne procesy ekonomiczne, którym poddana była Europa średniowieczna. Rozpoznanie przenikających się procesów intelektualnych powstałych w środowiskach szkół katedralnych, a potem w kręgach uniwersyteckich z ich artystyczną wykładnią jest warunkiem rozumienia dzieł zarówno sensu stricte religijnych, jak również tych, które nie były bezpośrednio wykorzystywane do celów kultowych, ale stanowią bogate świadectwo przemian zachodzących w mentalności człowieka żyjącego w epoce średniowiecza. W badaniach pracowników katedry uwzględniane są zatem rozmaite aspekty konkretnych treści religijnych, jak i tych, które dotyczą uwarunkowań społecznych, obyczajowości, literatury pięknej, kultury umysłowej, medycznej, a zatem określają szerokie sfery poznawcze, wolitywno-emocjonalne człowieka.

Do tego kręgu zagadnień nawiązywały wykłady profesorów i wykładowców zapraszanych z Belgii oraz z Italii. Szczególna więź badawcza łączyła z katedrą nieżyjącego już prof. Mauritsa Smeyersa z Uniwersytetu Katolickiego z Leuven, wybitnego badacza miniatorstwa flamandzkiego, który w czasie swoich pobytów w Lublinie wygłaszał cykle wykładów na temat malarstwa miniaturowego okresu pre-Eyckowskiego, czyli przełomu XIV i XV wieku oraz wybranych zagadnień ikonograficznych z tym okresem związanych. Pierwszy pobyt prof. Mauritsa Smeyersa w roku 1983 pozostawił także trwałe kontakty z Biblioteką Uniwersytecką KUL. Do grona wykładowców zagranicznych zapraszanych przez katedrę należy również zajmująca się konserwacją Maria Vitello Cima z Wenecji, która wygłaszała wykłady z zakresu ikonografii Ukrzyżowania w sztuce Trecenta oraz konserwacji wybranych przykładów rzeźby z kręgu Umbrii XIV wieku. Niezwykle ważne kontakty utrzymuje katedra z prof. Hansem Beltingiem, należącym do ścisłego grona najwybitniejszych w świecie mediewistów. Jego rozprawa poświęcona istocie i sensowi rozumienia ikony wydrukowana została w zbiorze materiałów z konferencji pt. Obraz i kult (Wyd. KUL, Lublin 2002).

W obrębie społecznej historii sztuki dostrzega się rangę badań rozpoczętych przez założyciela katedry, prof. Tadeusza Zagrodzkiego. Dotyczą one kultury i sztuki miast, których przemiany w nowy sposób warunkowały doświadczenie życia zbiorowego. Prof. Tadeusz Zagrodzki, jako profesor Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, analizował realne układy przestrzenne miast średniowiecznych, a obecnie podobne zainteresowania pracowników katedry znalazły wyraz w studiach nad malarstwem XIV i XV wieku. Badanie kompozycji miasta w malarstwie pozwoliło pogłębić także refleksję nad malarskim rozumieniem przyrody, która w schyłkowym okresie średniowiecza zyskała rangę już nie tylko jako świat symboli, ale również jako dziedzina nauki, co znalazło wyraz w pogłębionej, odpowiadającej ówczesnym studiom botanice. Pamiętać przy tym należy, że kwestia tego, co realne i tego, co symboliczne w malarstwie omawianego czasu nie jest adekwatna do kategorii realizmu w znaczeniu nowożytnym. Prócz wspomnianych zagadnień, w związku z badaniami dotyczącymi życia i kultury miejskiej, w katedrze podejmowane są też próby odczytania zmian w ikonografii najważniejszych treści religijnych, które nastąpiły np. po wielkiej epidemii, rozpoczęte już przez M. Meissa.

Szczególnie ważne dla inicjatyw podejmowanych wspólnie przez pracowników katedry są ogólnopolskie cykliczne konferencje, które dotyczą rozmaitych zagadnień związanych z specyfiką artystycznego obrazowania: Obraz i kult (1999), Obraz i przyroda (2003), Obraz i żywioły (2006). Materiały z konferencji publikowane są w formie serii książkowej pod tymi samymi tytułami przez Wydawnictwo Naukowe KUL. Katedra przygotowała również Księgę Pamiątkową ku czci prof. Tadeusza Zagrodzkiego (1999), („Roczniki Humanistyczne”, 52:2004, z. 4 - Historia Sztuki).

Autor: Artur Strug
Ostatnia aktualizacja: 15.10.2013, godz. 10:01 - Ireneusz Marciszuk