Logotyp - pliki do pobrania: png przezroczysty, svg przezroczysty, jpg, png, svg z tłem

Specificum paedagogicum Instytutu Pedagogiki KUL

(założenia aksjonormatywne)

   Kształcenie pedagogów w Instytucie Pedagogiki KUL wyrasta z ponad stuletniej tradycji zachowania teoretycznej i światopoglądowej autonomii badań naukowych. Specyfika tego podejścia ukonstytuowana jest z jednej strony poprzez realizację misji KUL, wyrażonej przede wszystkim w dewizie ‘Deo et Patriae’, co z kolei wyraża się w: (1) poszukiwaniu i przekazywaniu prawy, (2) wspólnym dążeniu do wiedzy, z zachowaniem wolności i odpowiedzialności oraz przy poszanowaniu godności każdej osoby ludzkiej oraz (3) uwzględnianiu narodowego dziedzictwa kulturowego z jednoczesnym otwarciem na budowanie dialogu i braterstwa. Z drugiej strony natomiast charakteryzuje się szczególnym rysem aksjonormatywnym związanym z personalistyczną tożsamością lubelskiego środowiska naukowego.

   Duże zasługi w wypracowaniu modułu pracy i ustaleniu obszaru badań Instytutu mają zwłaszcza Zygmunt Kukulski (1890-1944), Stefan Kunowski (1909-1978), Teresa Kukołowicz (1925-2014) oraz ks. Mariana Nowaka (1955-2025), jak też wielu innych pracowników Instytutu, którzy poprzez swoje badania przyczynili się i wciąż się przyczyniają, by wpisywać się i udoskonalać taką pozycję teoretyczna i koncepcyjna stanowiącą podstawę do mówienia o „pedagogice KUL-owskiej” czy też „Lubelskiej Szkole Pedagogiki Personalistycznej”.

   Bogata tradycja kształcenia pedagogicznego w Instytucie Pedagogiki KUL pozwala współcześnie na wskazanie jej trzech zasadniczych wyznaczników, do których należą: (1) realizm pedagogiczny, (2) teleologia personalistyczna oraz (3) wychowanie integralne.

   Realizm pedagogiczny osadzony jest na realizmie ontologicznym i epistemologicznym. Oznacza to, że przyjmujemy obiektywny wymiar rzeczywistości wychowawczej (realizm ontologiczny), który zawiera w sobie prawdę o sobie. Jest to prawda wpisana w rzeczywistość i niezależna od podmiotu ją poznającego. Przyjmujemy również, że obiektywny wymiar rzeczywistości wychowawczej może być poznany zmysłowo (realizm epistemologiczny). Choć poznanie zmysłowe i umysłowe jest naznaczone wadliwością i błędem, to jedna nie jest niemożliwe. Na bazie takiego stanowiska realizm pedagogiczny stoi w opozycji do idealizmu pedagogicznego, który w procesie opisu rzeczywistości wychowawczej pierwszeństwo daje podmiotowi poznającemu (idealizm epistemologiczny), bądź też nie uznając rzeczywistości obiektywnej w ogóle przyznaje, że każdy człowiek żyje we własnym, odrębnym od innych, świecie sensów i znaczeń (idealizm ontologiczny).

Perspektywa personalistyczna natomiast wskazuje na teleologiczny wymiar kształcenia pedagogicznego, którego celem jest – jak pisze ks. M. Nowak – „uzdalnianie podmiotu (wychowanka) do przejęcia kierownictwa nad własnym procesem rozwoju. Chodzi o takie ujmowanie wychowania, które zbliża je do procesu «maieutyki osoby», czyli wzbudzenia osoby w wychowanku” (Nowak, 2005, s. 243). Podstawową kategorią w tym podejściu jest kategoria „obrazu” zawarta w jednym z pierwotnych i do dziś podstawowych terminów pedagogicznych, mianowicie: kształceniu – od: kształt (niem. die Bildung – od: das Bild) a wyrastająca z chrześcijańskiej antropologii rozumiejącej człowieka jako byt stworzony na obraz i podobieństwo Boga (por. Rdz 1,27). Sprowadza się to zatem do takiego rozumienia „wewnętrznego obrazu”, które jest synonimem autentyczności osoby i tożsamości jest z samą sobą „Wewnętrzny obraz” związany jest z określoną idealną, doskonałą, celowościową wizją rozwoju jego samego. Konsekwentnie, założenie obecności „wewnętrznego obrazu” w wychowanku ujmuje go jako wolny podmiot własnego działania podążającego do realizacji wewnętrzną prawdą o sobie samym. Poza podmiotowością i wolnością osoby można również dodać, że założenie „wewnętrznego obrazu” uznaje wychowanka również za zdolnego do relacji. Przede wszystkich do relacji względem samego siebie a następnie względem innych.

   Wychowanie integralne wskazuje na ujmowanie procesu wychowania w sposób całościowy i całkowity. ‘Całościowy’ odnosi się do uwzględnienia wszystkich obszarów wychowawczych w odniesieniu do rozwoju biologicznego, psychicznego, społecznego, kulturowego i duchowego człowieka. Natomiast ‘całkowity’ wskazuje na absolutny i pełny rozwój potencjalności człowieka. Oznacza to, że poszczególne elementy i obszary procesu wychowania są z sobą zharmonizowane tworząc organiczną całość. Przyjmowana idea całkowitości stanowi zatem przekonanie, że poszczególne elementy procesu wychowania służą autentycznemu rozwojowi osoby dopiero wtedy, gdy przyjmowane są w sposób łączny i uporządkowany.

   Na koniec warto zauważyć, że powyższe trzy konstytutywne założenia myślenia pedagogicznego środowiska Instytutu Pedagogicznego KUL wpisują się w trzy główne obszary (pytania) pedagogiki jako nauki, wypełniając je proponowaną treścią. I tak, realizm pedagogiczny wpisuje się w obszar deskryptywny pedagogiki i odpowiadaj na pytanie: jak jest? Teleologia personalistyczna odnosi się do obszaru normatywnego (jak być powinno?) a wychowanie integralne wpisuje się w obszar prakseologiczny (jak działać?), dotyczący praktyki wychowawczej.

                                                                            ks. Marek Jeziorański