Lubelskie akcenty wielkiego zwycięstwa

Co łączy Bitwę pod Grunwaldem z Lublinem? Otóż w Lublinie znajduje się wotum ufundowane przez Władysława Jagiełłę – jeden z najcenniejszych zabytków miasta. To XV-wieczny kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny Zwycięskiej przy ul. Gabriela Narutowicza. 

 Wygraną bitwę z Krzyżakami z 15 lipca 1410 roku król Władysław Jagiełło wykorzystał propagandowo. Przedstawiał siebie jako chrześcijańskiego władcę, który dzięki Bożej pomocy odniósł wielkie zwycięstwo. - Po bitwie pod Grunwaldem ofiarował kościołom i klasztorom wota dziękczynne. Były one podziękowaniem Bożej opatrzności za pomoc, a z drugiej, pokazywały króla jako potężnego zwycięzcę – mówi prof. KUL Agnieszka Januszek-Sieradzka z Instytutu Historii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.

Najsłynniejsze wota to dwa relikwiarze zdobyte na Krzyżakach. Jeden trafił do kościoła św. Floriana w Krakowie, a drugi do Gniezna. Niezwykle cenny gotycki krzyż otrzymała kolegiata w Sandomierzu. Niestety, nie zachowały się zdobyczne chorągwie krzyżackie wywieszone przy grobie św. Stanisława w katedrze na Wawelu. 

- Ale szczególne wotum grunwaldzkie związane jest z Lublinem. To jeden z najcenniejszych zabytków miasta, czyli kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny Zwycięskiej powstały w latach 1412-1426 – mówi historyczka prof. Januszek-Sieradzka. 

Według legendy świątynię budowali jeńcy krzyżaccy spod Grunwaldu. Gotycka bryła budynku przetrwała do naszych czasów. To świadek historii Lublina, bo z chodnika wchodzi się do niego kilka stopni w dół – o tyle urósł Lublin przez 600 lat. - Kościół miał duże znaczenie ideologiczne i symboliczne, ponieważ do powstałego obok klasztoru król sprowadził bardzo specyficzny zakon - Brygidki. To zakon założony pod koniec XIV wieku przez szwedzką świętą Brygidę - dodaje prof. Januszek-Sieradzka. Święta Brygida w swoich objawieniach głosiła, że nadejdzie władca, który rozgromi Krzyżaków, czyli rycerzy którzy zamiast nawracać miłością i Ewangelią, nawracają ogniem, mieczem i przemocą, - Trudno się dziwić, że Władysław Jagiełło w tym dzielnym władcy widział siebie. W ramach wdzięczności świętej Brygidzie za tę dobrą dla króla i państwa przepowiednię sprowadził zakon do Lublina – mówi historyczka.

Modły za Jagiellonów

W kościele można oglądać także cenne zabytki - XV-wieczny obraz świętej Brygidy w ołtarzu głównym, a także niezwykłe XV-wieczne freski. Najprawdopodobniej przedstawiają one triumfalny wjazd króla Władysława Jagiełły do Lublina po zwycięstwie grunwaldzkim.  

Dlaczego Władysław Jagiełło wybrał miasto nad Bystrzycą, chociaż początkowo myślał o wzniesieniu kościoła i klasztoru w miejscu bitwy? - Nie mamy bardzo racjonalnego wytłumaczenia poza tym, że lubił to miasto i dobrze mu się kojarzyło, bo to właśnie w Lublinie formalnie Władysław Jagiełło został wybrany na króla Polski – wyjaśnia prof. Januszek-Sieradzka.

Brygidki zamieszkiwały klasztor do XIX wieku, potem przejęły go siostry wizytki, a od 1917 roku mieszkają w nim i pracują siostry Urszulanki.

- Siostry przebywające w klasztorze ufundowanym przez króla zobowiązane są do wieczystej modlitwy za swojego fundatora.  Siostry Urszulanki kontynuują tę tradycję i do dzisiaj w murach lubelskiego klasztoru wznoszą się modlitwy za dusze członków jagiellońskiej rodziny – mówi historyczka.

Nowoczesna bitwa średniowiecznej Europy

Bitwa z 15 lipca 1410 roku w zbiorowej wyobraźni Polaków została ukształtowana przez XIX-wieczny obraz Jana Matejki z charakterystycznym, ubranym w czerwień księciem Witoldem w jego centrum. A także przez film Aleksandra Forda z 1960 roku z kultowymi scenami: przekazania dwóch nagich mieczy oraz „Bogurodzicą” odśpiewaną przez rycerstwo.

Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie został sprowadzony przez Konrada Mazowieckiego w 1226 roku, aby pomóc w walce z pogańskimi Prusami. Aż do roku 1309 nie widziano w Krzyżakach wielkiego zagrożenia. - Ale był to zakon i państwo niezwykle agresywne, nastawione na rozwój terytorialny. Szybko, bo już w XIII wieku zaczął zagrażać Polsce i Litwie – mówi prof. Agnieszka Januszek-Sieradzka

Bitwa pod Grunwaldem była kulminacyjnym momentem długotrwałego konfliktu polsko-krzyżackiego. Przyjmuje się, że armia polsko-litewska z posiłkami tatarskimi i najemnikami, między innymi czeskimi, liczyła około 30-35 tys. żołnierzy. Armia krzyżacka 21-25 tys. żołnierzy. Bitwa trwała kilka godzin, a szala zwycięstwa przychylała się z jednej strony na drugą.

W jej trakcie zastosowano wiele bardzo nowoczesnych i oryginalnych rozwiązań. Jednym z nich był specyficzny sposób dowodzenia. - W przeciwieństwie do głównodowodzącego wojsk krzyżackich, czyli wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, Władysław Jagiełło osobiście w bitwie nie uczestniczył. Król dowodził z pewnej odległości, co, jak się okazało, było fenomenalnym rozwiązaniem. Dawało mu inną perspektywę i pozwoliło, aby w odpowiednim momencie zareagować niezwykle skutecznym manewrem. – mówi historyczka.  

Było to pozorne opuszczenie pola bitwy przez Litwinów. - Przez wiele lat, głównie dzięki Janowi Długoszowi, pokutowało takie przekonanie, że Litwini uciekli z pola walki. Dzisiaj wiemy, że był to bardzo sprytny, zręczny manewr taktyczny, który dał zwycięstwo wojskom polsko-litewskim – mówi historyczka. W kluczowym momencie walecznym duchem wykazały się trzy pułki smoleńskie, złożone głównie z Rusinów pod dowództwem brata króla Władysława Jagiełły, Semena Olgierdowicza.

Polacy skutecznie wykorzystali ukształtowania terenu oraz pogodę, a nawet porę rozpoczęcia walki. - Przed bitwą przeprawa przez Wisłę wojsk polsko-litewskich dokonała się z użyciem bardzo nowoczesnego wynalazku, czyli tzw. mostu łyżwowego. Były to połączone ze sobą łodzie, na których ułożono specjalny podest, który umożliwił transport ludzi i i sprzętu - wyjaśnia prof. Januszek-Sieradzka.

W bitwie poległo około 8 tys. rycerzy zakonu, w tym Wielki Mistrz i około 6 tys. żołnierzy walczących po stronie polsko-litewskiej. - Wybitny brytyjski historyk Robert Frost uważa, że zwycięstwo pod Grunwaldem było początkiem końca Zakonu Krzyżackiego, przyczyniło się do jego kryzysu wewnętrznego dzięki czemu możliwe było jego późniejsze pokonanie - mówi prof. Agnieszka Januszek-Sieradzka.