Naukowcy opracowali nowy model etycznego zarządzania AI

Naukowcy z KUL i University of Eastern Finland opracowali model zarządzania sztuczną inteligencją inspirowany nauczaniem Leona XIV zawartym w jego encyklice „Magnifica Humanitas”. Nowy model ma służyć temu, aby rozwój i wykorzystanie technologii były bezpieczne, sprawiedliwe i z poszanowaniem praw człowieka.

Dr hab. Stanisław Fel, prof. KUL, dr Jarosław Kozak z Katedry Katolickiej Nauki Społecznej i Socjologii Moralności KUL oraz dr nauk społecznych Marta Choroszewicz, docent z University of Eastern Finland są autorami normatywnie ugruntowanego, hybrydowego modelu zarządzania sztuczną inteligencją. Model został przedstawiony w artykule opublikowanym w międzynarodowym czasopiśmie AI and Ethics (Springer Nature).

Dotychczasowe modele zarządzania AI koncentrowały się przede wszystkim na pytaniu, kto powinien kontrolować tę technologię (państwo, firmy czy wiele podmiotów jednocześnie). Autorzy stawiają pytanie, według jakich zasad należy podzielić władzę i odpowiedzialność, aby udział wielu instytucji nie prowadził do sytuacji, w której ostatecznie nikt nie odpowiada za działanie systemu.

Nowatorstwo modelu polega na połączeniu udziału państwa, firm technologicznych, ekspertów, organizacji społecznych, obywateli i instytucji międzynarodowych z jasnym podziałem ich zadań oraz z ośmioma wiążącymi zasadami: godnością człowieka, dobrem wspólnym, powszechnym przeznaczeniem dóbr, sprawiedliwością społeczną, solidarnością, pomocniczością, współodpowiedzialnością oraz przejrzystością i rozliczalnością.

Autorzy pokazują również, jak model powinien działać w praktyce. Np. w przypadku wykorzystania AI do przyznawania świadczeń społecznych algorytm może wspierać ocenę wniosku, ale nie może zastąpić odpowiedzialnej decyzji człowieka. Za decyzję musi odpowiadać konkretna osoba, wnioskodawca powinien otrzymać zrozumiałe uzasadnienie i możliwość odwołania, a system powinien podlegać niezależnym audytom oraz kontroli przedstawicieli grup, których dotyczą jego decyzje.

Jest to jedna z pierwszych na świecie publikacji naukowych poświęconych modelowi zarządzania AI skonstruowanemu w oparciu o encyklikę Leona XIV pt. „Magnifica Humanitas” - podpisaną 15 maja 2026 roku i publicznie ogłoszoną 25 maja. Publikacja rozwija na gruncie naukowym kierunek obecny również w podpisanej przez Rektora KUL inicjatywie „Rome Call for AI Ethics” 19 czerwca 2026 roku.

Ks. dr hab. Stanisław Fel, prof. KUL