Społeczeństwo i Rodzina

 

 

Nr 57 (4/2018) | październik – grudzień

 


Przedmowa/Foreword

(ks. Roman B. Sieroń)

 

 

ARTYKUŁY/ARTICLES

 

 

Roman Pelczar

 

Wychowawcza funkcja katolickich szkół ludowych (elementarnych) w Galicji w latach 1774–1873

Upbringing function of Catholic folk (elementary) schools in Galicia in the years 1774–1873

 

Abstrakt

Celem artykułu jest ukazanie funkcjonowania szkół ludowych (elementarnych dla ludności chłopskiej i miejskiej) w Galicji w latach 1774–1873 w zakresie pracy wychowawczej z uczniami. Podstawowe źródło informacji stanowią drukowane zarządzenia oświatowe wydane przez władze państwowe i kościelne. W artykule przeanalizowano sposoby oddziaływań wychowawczych nauczycieli szkół rzymskokatolickich i greckokatolickich. Dużo miejsca poświęcono ukazaniu metod pracy wychowawczej z dziećmi nie tylko w szkole, ale także poza szkołą, w kościele, w czasie zabaw itp. Podkreślono także rolę nauki religii w procesie wychowania religijnego dzieci oraz kształtowania ich religijności. Artykuł może pomóc w badaniach nad oświatą elementarną na ziemiach polskich w czasach zaborów, a zwłaszcza a terenie Galicji.

Słowa kluczowe: Galicja, rzymskokatolickie i greckokatolickie szkoły ludowe w Galicji, wychowanie w szkołach ludowych w Galicji, nauka religii w szkołach ludowych w Galicji, nauczyciele szkół ludowych w Galicji

 

Abstract

The aim of the article is to show the functioning of folk schools (elementary for the peasant and urban population) in Galicia in 1774–1873 in the field of educational work with pupils. The basic source of information are printed educational orders issued by state and church authorities. The article analyzes the ways of upbringing influences of teachers of Roman Catholic and Greek Catholic schools. Much space has been devoted to showing methods of upbringing work with children not only at school, but also outside school, church, play time, etc. The role of religious education in the process of religious upbringing of children and shaping their religiosity was also emphasized. The article may help in research on elementary education in Polish lands during the partitions of Poland, and especially in Galicia.

Key words: Galicia, Roman Catholic and Greek Catholic folk schools in Galicia, upbringing in folk schools in Galicia, religious education in folk schools in Galicia, teachers of folk schools in Galicia

 

 

Grzegorz Grzybek

 

Seksualność małżeńska: między prokreacją a miłością

Marital sexuality: between procreation and love

 

Abstrakt

Erotyzm w relacjach małżeńskich stanowi ważny aspekt poczucia spełnienia i powinien przyczyniać się do trwałości związku. Wydaje się, że normatywizowanie seksualności poprzez zasadę prokreacji winno być dopełnione przez miłość erotyczną. Można przyjąć, że w miłości to małżonkowie określają, na czym polega „oddanie powinności” seksualnej. Właściwie wyrażająca się miłość prowadzi do rozwoju zdolności poznawczych i wolitywnych małżonków.

Słowa kluczowe: seksualność małżeńska, prokreacja, miłość, erotyzm

 

Abstract

Erotism in marriage relations, being an important aspect of the sense of fulfillment, should contribute to the durability of the relationship. Bringing sexuality to certain norms through the principle of procreation seems to require complementation by erotic love. It can be assumed that these are the spouses who define what “sexual commitment” means in their love. Properly expressed love encourages the development of cognitive and volitional abilities of the spouses.

Key words: marital sexuality, procreation, love, erotism

 

 

Bernadeta Botwina

 

Poglądy młodzieży na temat przyszłych form życia małżeńsko-rodzinnego

Young people’s opinions concerning prospective forms of marriage and family life

 

Abstrakt

Przemiany kulturowe, społeczne i gospodarcze związane z procesem globalizacji oddziałują na wszystkie sfery życia społecznego. Przeobrażeniom ulega też życie rodzinno-małżeńskie, pojawiają się jego alternatywne formy oraz wzrasta społeczna dla nich akceptacja. Prowadzone badania na przestrzeni ostatnich kilku lat wskazują, że młodzież zmierza w kierunku alternatywnych form małżeńsko-rodzinnych, choć tradycyjna forma jest nadal preferowana i społecznie akceptowana. Zwiększa się odsetek młodych osób, które pozostają w związkach kohabitacyjnych przed ślubem bądź traktują je jako stałą formę życia rodzinnego, pojęcie rodziny ulega przeobrażeniom. Młodzi odkładają decyzję o zawarciu formalnego związku małżeńskiego, często wolą wolny związek, z którego w razie niepowodzenia można się wycofać bez konsekwencji. Ponadto kobiety odkładają w czasie decyzję o posiadaniu potomstwa, toteż dzietność rodzin jest zdecydowanie niższa niż to było w przeszłości.

Słowa kluczowe: globalizacja, małżeństwo, życie rodzinne, związki kohabitacyjne, związki tej samej płci

 

Abstract

Social, cultural and economic changes in society as well as processes of globalization influence all fields of social life. We can observe changes in family life which have been taking place in recent years. Alternative forms of family life have appeared and acceptance for them is constantly rising. Polish youth still prefer marriage and family in a traditional form, however, as statistics show, alternative forms of family life like cohabitation are gaining popularity. The term “family” is metamorphosing into new forms. Young people postpone decision about getting married, they want a relationship without responsibility and with possibility of withdrawal. Women also postpone decision of giving birth to a child and do not decide to have many children as it used to be in the past.

Key words: globalization, marriage, family life, cohabitation, single sex relation

 

 

Joanna Kata

 

Wychowanie a jakość życia wychowanków domu dziecka: przegląd literatury

Education and quality of life of pupils in orphanages: the literature review

 

Abstrakt

Niniejszy artykuł stanowi próbę wielopłaszczyznowej teoretycznej analizy zagadnień wychowania i jakości życia w kontekście domu dziecka, który, jako główne środowisko życia wychowanków, winien zaspokajać ich potrzeby. Ma on statutowy obowiązek zapewnienia odpowiednich warunków bytowych podopiecznym i prawidłowego pokierowania ich rozwojem, zwłaszcza zabezpieczenia potrzeb biologicznych, społecznych i psychicznych. Znaczącą rolę w domu dziecka odgrywa jakość podstawowych elementów strukturalno-funkcjonalnych i wzajemne zrozumienie między wychowawcą a wychowankiem. Analiza sytuacji wychowawczej i jakości życia w domu dziecka może sprzyjać refleksji nad jakością życia wychowanków.

Słowa kluczowe: jakość życia, wychowanie, dom dziecka, wychowanek domu dziecka

 

Abstract

This paper attempts to offer a multidimensional analysis of the issues related to upbringing and quality of life in an orphanage. This particular context, by virtue of being the child’s main environment, should be the place in which child’s needs are satisfied. Children’s home has the statutory obligation of ensuring proper living conditions for their pupils and proper management of their development, especially covering the biological, social and mental needs. It is argued that a basic structural and functional conditions as well as mutual understanding between the educator and the foster child contribute to the success of children’s homes. Analysis of the upbringing situation and the quality of life in orphanages can foster reflection on the quality of life of the pupils.

Key words: quality of life, education, orphanage, children’s home pupil

 

 

Urszula Bąk

 

Kondycja moralna młodzieży maturalnej Sandomierza

The moral condition of students in their final year of upper-secondary school in Sandomierz

 

Abstrakt

Analiza materiału empirycznego uzyskanego w wyniku badań przeprowadzonych przez autorkę w Sandomierzu wykazała, że młodzież klas maturalnych to na ogół osoby deklarujące się jako wierzące, choć niezbyt gorliwe w spełnianiu praktyk religijnych. Zdecydowana większość maturzystów przyznaje jednostce prawo do autonomicznej decyzji o tym, co jest dobre, a co złe, skłaniając się ku etyce relatywistycznej. Obowiązywanie obiektywnych kryteriów moralnych kwestionuje ponad dwie trzecie badanych. Chociaż deklarowane postawy i zachowania moralne w znikomym stopniu podlegają ogólnym regułom i normom o proweniencji religijnej oraz są warunkowane sytuacyjnie, to jednak wiara ma wpływ na postawy posłuszeństwa, solidarności społecznej, miłosierdzia i szacunku dla starszych. Mimo współczesnych wpływów aksjologii postmodernistycznej, młodzież postrzega wolność jako możliwość czynienia dobra, nie uległa apologii konsumpcjonizmu i akceptuje merytokratyczne zasady sprawiedliwości społecznej.

Słowa kluczowe: wartości moralne, postawy wobec religii, permisywizm, relatywizm moralny

 

Abstract

The analysis of the empirical data obtained as a result of the author’s research in Sandomierz demonstrated that the majority of students in their final year of upper secondary school declared themselves believers, although not very diligent in their religious practice. Most of them granted an individual the right to autonomous decisions about what was good and bad, and they generally tended to favor ethical relativism. Over two third of the students questioned the validity of objective moral values. Although declared moral attitudes and behaviors are influenced by religious standards and principles to a very limited extent and are situationally conditioned, faith still has an impact on attitudes concerning obedience, social solidarity, charity and respect for elders. In spite of the contemporary influence of post-modern axiology, young people view freedom as an opportunity to do good. They have not surrendered to the apology of consumption and accept meritocratic social justice rules.

Key words: moral values, attitudes towards religion, permissivism, moral relativism

 

 

Maria Łukaszek, Joanna Koza

 

Zjawisko samobójstwa w opinii adolescentów: badania przeprowadzone w wybranych placówkach oświatowych na terenie Podkarpacia

The phenomenon of suicide from the perspective of adolescents: a research conducted in selected educational placements in the region of Podkarpacie

 

Abstrakt

W materiale zawarto statystyki dotyczące samobójstw w Polsce w XXI wieku oraz wyniki przeprowadzonych przez autorki badań, podczas których starały się one uzyskać odpowiedź na pytania: jakie są opinie adolescentów na temat samobójców oraz jaki jest związek między ich środowiskiem wychowawczym a formułowanymi opiniami na temat samobójstw? Sporządzono analizy opinii na temat potencjalnych samobójców, uwarunkowań i społecznych konsekwencji samobójstwa, symptomów świadczących o gotowości podjęcia próby samobójczej oraz udzielania pomocy osobom po zamachu samobójczym. Analizy statystyk dowodzą, iż adolescenci są grupą bardzo narażoną na kontakt z potencjalnymi samobójcami – mogą oni pochodzić z ich pokolenia bądź ich rodziców. Wydaje się, że ich zdrowe, asertywne, ale także empatyczne poglądy na temat samobójców mogą być czynnikiem chroniącym ich bliskich przed dokonaniem aktu samobójczego.

Słowa kluczowe: samobójstwo, adolescenci, opinia o samobójstwach, Podkarpacie

 

Abstract

The present material reveals the statistics on suicides in Poland of the 21st century and it is based on a research which posed the following questions: what are adolescents’ opinions on self-killers and what is the relation between their educational environments and their opinions on suicides? The authors analyzed such issues as potential self-killers, conditions and social consequences of suicides, symptoms testifying of the willingness to make a suicide attempt and providing people with help after suicide attempt. The analyses of the statistics prove that adolescents are a vulnerable group of people, especially if they come to contact with potential self-killers – they may be from their or their parents’ generation. It seems that their healthy, assertive and empathic views on self-killers can be a factor protecting their loved ones against suicide acts.

Key words: suicide, adolescents, opinion on suicides, Subcarpathia

 

 

Anna Witkowska-Paleń

 

Więźniowie długoterminowi: zagrożenia związane z wieloletnim pobytem w zakładzie karnym

Long-term prisoners: the risks associated with a long stay in prison

 

Abstrakt

Prezentowane w niniejszym artykule rozważania mają na celu przedstawienie najważniejszych zagrożeń związanych z wykonywaniem długoterminowych kar pozbawienia wolności. Na początku autorka koncentruje swą uwagę na wyjaśnieniu pojęcia kary długoterminowej. Nie jest ono bowiem jednoznaczne i wśród badaczy zajmujących się tą problematyką brakuje zgodności co do tego, jakie kary należy uznać za długoterminowe. W dalszej części artykułu autorka analizuje zagrożenia powodowane długotrwałym uwięzieniem, które tworzą bariery dla procesu readaptacji społecznej więźniów. Wieloletni pobyt w zakładzie karnym sprzyja prizonizacji, wyuczonej bezradności, pogłębianiu się deficytów osobowościowych i emocjonalnych oraz zaburza więzi rodzinne.

Słowa kluczowe: więźniowie długoterminowi, więziennictwo, prizonizacja, wyuczona bezradność, readaptacja społeczna

 

Abstract

Considerations presented in the paper are intended to expose the most important risks associated with the long-term imprisonment. At first, the author focuses her attention on explaining the concept of long-term punishment. This term is ambiguous and researchers dealing with this problem are not in agreement which penalties should be considered as long-term. At the second part of the paper, the author analyses the threats caused by the long-term imprisonment which create barriers to the process of social readaptation of prisoners. A long stay in a prison leads to prisonization and learned helplessness. It contributes to deepening of the personality and emotional deficits and disturbs family ties.

Key words: long-term prisoners, prison system, prisonization, learned helplessness, social readaptation

 

 

Magdalena Ślusarczyk, Paula Pustułka

 

Ekonomiczna nieracjonalność i emocjonalny zysk: decyzje migracyjne w polskich rodzinach

Economic irrationality and emotional gain: migration decisions in Polish families

 

Abstrakt

W artykule podjęto polemikę z dominującym w polskich badaniach migracyjnych wyjaśnianiem decyzji o wyjeździe przez przywoływanie czysto ekonomicznych czynników. Materiał empiryczny, który stanowią wywiady jakościowe z Polakami w Norwegii, pokazuje, że reunifikacja rodzin i jednoczesne migracje całych rodzin są często ekonomicznie nieracjonalne. Jednocześnie czynników je determinujących szukać można w motywacjach emocjonalnych oraz realizacji potrzeby podtrzymania relacji rodzinnych, bliskości i opieki. W artykule zanalizowano wypowiedzi badanych dotyczące podejmowania decyzji o wyjeździe zagranicznym, koncentrując się na kwestiach, które wychodzą ponad kalkulacje finansowe. Przedstawiono migracje rodzin jako determinowane przecz czynniki stricte rodzinne, takie jak obawy o trwałość związku małżeńskiego czy napięte relacje rodzica-migranta z dziećmi.

Słowa kluczowe: migracja, rodzina, Norwegia, więzi

 

Abstract

This paper offers a counter stance to the often favored purely economic explanations of Polish migrations. By focusing on families, it provides evidence from interviews with Poles in Norway and demonstrates that family reunifications and migrations of entire families are often economically irrational, instead foregrounding factors linked to emotional affinity and intra-family relations of intimacy and care. The paper illustrates the decision-making processes that transgress financial calculations and showcases stories of endangered marriages and strained relations with children as rationales behind international family mobility and settlement abroad.

Key words: migration, family, Norway, bonds

 

 

Michał Bąk, Anna Zbrożyna-Tutak

 

Seniorzy w polskim systemie penitencjarnym ze szczególnym odniesieniem do przypadku Zakładu Karnego w Uhercach Mineralnych

Seniors in the Polish penal system focusing on the Prison in Uherce Mineralne as a relevant case study

 

Abstrakt

Z roku na rok wzrasta w Polsce liczba osób przebywających warunkach izolacji penitencjarnej, które ukończyły sześćdziesiąty rok życia. W okresie od 2010 do 2018 roku zanotowano 124-procentowy wzrost tej populacji. W związku powyższym Służba Więzienna stoi przed nowym wyzwaniem w kwestii dostosowania prowadzonych oddziaływań o charakterze resocjalizacyjnym do możliwości seniorów. Zwłaszcza, że obecnie brakuje rozbudowanej standaryzacji w zakresie opieki i resocjalizacji osób starszych. Artykuł jest próbą zwrócenia uwagi na ten problem oraz zasygnalizowania konkretnych rozwiązań, które mogą przynieść pożądane efekty. Zakład Karny w Uhercach Mineralnych stanowi ilustrację omówionego zagadnienia.

Słowa kluczowe: senior, starość, resocjalizacja, programy resocjalizacyjne, Służba Więzienna

 

Abstract

In Poland, there is an ever increasing number of senior prisoners aged sixty and above. From 2010 to 2018, there was a 124 percent increase in this population. The Prison Service is faced with a growing challenge to adapt correctional programs to the specific requirements of senior prisoners. It is apparent that there is a need to develop standard protocols for the care and social rehabilitation of elderly people in detention. This paper draws attention to issues concerning senior prisoners and suggests specific solutions to the problem. The Prison in Uherce Mineralne serves as an illustration of the discussed issue.

Key words: senior, old age, social rehabilitation, social rehabilitation programs, Prison Service

 

 

BIOGRAFIE/BIOGRAPHIES

 

 

Piotr T. Nowakowski

 

Franciszek Jujka: pedagog na trudne czasy

Franciszek Jujka: a pedagogue for hard times

 

Abstrakt

W artykule zaprezentowano sylwetkę Franciszka Jujki, urodzonego w 1906 roku w wielkopolskich Ratajach działacza społeczno-oświatowego, nauczyciela, poety, publicysty i folklorysty z okresu międzywojennego. Opisano wpierw jego wczesne lata życia, edukację i początki kariery zawodowej. Następnie omówiono pracę nauczycielską Jujki wśród mniejszości polskiej zamieszkałej na terenach przyłączonych do Niemiec wskutek plebiscytu z 1920 roku, jak też wysiłki podejmowane na rzecz rodzin polskich robotników sezonowych w Meklemburgii. Wspomniano ponadto o jego twórczości literackiej, zwłaszcza poetyckiej, oraz zaangażowaniu w ruch oporu podczas drugiej wojny światowej, zakończonym heroiczną śmiercią z rąk niemieckich okupantów. Jujka jest patronem dwóch szkół podstawowych: w Starym Targu i Kębłowie.

Słowa kluczowe: Franciszek Jujka, Lech Malbor, Józef Bayer, okres międzywojenny, praca oświatowa, dorobek literacki, polski ruch oporu, druga wojna światowa

 

Abstract

This paper profiles Franciszek Jujka. Born in 1906 in Rataje in the region of Greater Poland, Jujka served as a social and educational activist, teacher, poet, publicist and folklorist in the interwar period. The paper begins with an outline of the early years of his life, his education and the beginnings of his professional career. Jujka’s educational work among the Polish minority living in the territory attached to Germany (as a result of the 1920 referendum) is then examined, along with his efforts on behalf of the families of Polish guest workers in Mecklenburg. Finally, the paper discusses his literary output, in particular his poetry, and his involvement in the resistance movement during World War II, which ended with his heroic death at the hands of the German occupiers. Franciszek Jujka is honored as patron-in-memoriam in two primary schools, in Stary Targ and Kębłowo.

Key words: Franciszek Jujka, Lech Malbor, Józef Bayer, interwar period, educational work, literary output, Polish resistance movement, World War II

 

 

 

RECENZJE/REVIEWS

 

 

Danuta Grzesiak-Witek

 

O programowaniu języka w terapii logopedycznej (rec. Zdzisława Orłowska-Popek, Programowanie języka w terapii logopedycznej na przykładzie rozwoju języka dzieci niesłyszących, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2017, stron: 236)

On linguistic programming in speech therapy (review of Zdzisława Orłowska-Popek, Programowanie języka w terapii logopedycznej na przykładzie rozwoju języka dzieci niesłyszących, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2017, pages: 236)

 

 

SPRAWOZDANIA I KOMUNIKATY/REPORTS AND ANNOUNCEMENTS

 

 

 

Mariola Wojciechowska, Bożena Zboina, Jolanta Góral-Półrola

 

Wartości uznawane przez młodzież i jej rodziców: badania przeprowadzone w regionie świętokrzyskim

Values recognized by young people and their parents: research conducted in the region of Świętokrzyskie

 

Abstrakt

Artykuł podejmuje problematykę wartości uznawanych przez młodzież szkół średnich i jej rodziców w regionie świętokrzyskim. Przedstawia rezultat badań przeprowadzonych z wykorzystaniem Skali Wartości Miltona Rokeacha. Badaniami objęto 1065 uczniów i 627 rodziców. Dane wskazują, że w większości uczniowie oraz ich rodzice za najcenniejsze uznali te same wartości w skali wartości ostatecznych i instrumentalnych, które należy określić jako osobowe i kompetencyjne. Wskazuje to na właściwą atmosferę wychowawczą w badanych rodzinach i klimat sprzyjający kształtowaniu się systemu wartości młodego pokolenia. Uzyskane rezultaty dają podstawę do twierdzenia o spójności systemów wartości obu generacji.

Słowa kluczowe: starość, młodzież szkół średnich, rodzice, system wartości

 

Abstract

The paper concerns the issue of values recognized by young people from secondary schools and their parents from Świętokrzyskie region. It presents the results of the research which employed the Milton Rokeach’s Value Scale. A total of 1065 students and 627 parents took part in the study. The obtained information shows that the majority of students and their parents recognize the same values as core on the scale of final and instrumental values which belong to the category of personal and competence values. This suggests that educational atmosphere in case of the families which participated in the research is effective and there is favorable atmosphere which fosters the development of value system of young generation. The obtained results prove the coherence of value system in case of both generations.

Key words: old age, secondary school youth, parents, value system

 

 

Liliya Morska

 

O kontrowersjach w kontekstach religijnych [EN]

On controversies in religious contexts

 

 

 

Planowane konferencje

Planned conferences

 

 

 

NOTY O AUTORACH/NOTES ABOUT THE AUTHORS

 

 

Contents

 

 

Zestawienie recenzentów współpracujących z kwartalnikiem „Społeczeństwo i Rodzina” w roku 2018

List of reviewers cooperating with the quarterly “Society & Family” in the year 2018

Autor: Mirosław Rewera
Ostatnia aktualizacja: 21.05.2019, godz. 23:32 - Mirosław Rewera