Książka zawiera rozprawy i mniejsze studia w większości już opublikowane. Dotyczą one nowożytnego ruchu idei właściwego nie tylko filozofii pojętej w sposób oryginalny, a więc dokonań takich czołowych postaci jak René Descartes, Blaise Pascal, John Locke, Étienne Condillac czy Jean le Rond d’Alembert, ale także rozmaitych minores współtworzących nowożytną i po części dwudziestowieczną kulturę filozoficzną, zwłaszcza upowszechnianą w szkolnictwie, w którym filozofia stanowiła integralny element kształcenia. Obok prezentacji dokonań europejskich tom ukazuje wybrane elementy polskiej kultury filozoficznej, z wyakcentowaniem kultury intelektualnej właściwej szkołom Komisji Edukacji Narodowej oraz stylu filozofowania charakterystycznego dla lubelskiej szkoły filozofii klasycznej.

 

Tytułowe określenie „quaestiones disputatae” oddaje skupienie się autora na wybranych kwestiach należących do nowożytnego dyskursu filozoficznego i kulturowego, ale jednocześnie jego dążenie do sprawdzenia prawomocności funkcjonujących w historiografii schematów interpretacyjnych, a gdy to niezbędne także do przezwyciężenia niektórych stereotypów interpretacyjnych. W szczególności książka podejmuje problematykę styku nowożytnego arystotelizmu chrześcijańskiego z osiągnięciami nowożytnej filozofii oraz związanej z nią nowożytnej nauki (przyrodoznawstwo). Ukazując przejawy asymilacji nowszych rozwiązań, a jednocześnie standardy nowożytnej kultury, autor podkreśla zasadniczą ciągłość tradycyjnej i nowożytnej wizji świata oraz sposobów uprawiania i nauczania filozofii. W tym kontekście wskazuje na znaczenie odniesień światopoglądowych filozofii i jej związków z kulturą chrześcijańską, która pozostaje trwałym i żywym elementem kultury nowożytnej.

Tom może być użyteczny doktorantom i studentom poszukującym własnej postawy badawczej i wypracowującym samodzielny osąd omawianych w tomie zjawisk, stąd jest dedykowany przez autora i redaktor: „naszym studentom”.

 

Spis treści

 

Przedmowa

 

Filozofia europejska

 

Zapomniana filozofia – nowożytny arystotelizm chrześcijański (druga scholastyka)

Retoryka i logika w humanizmie renesansowym i racjonalizmie kartezjańskim

Lumière naturelle jako bon sens w ujęciu René Descartes’a

Metoda analizy i syntezy – René Descartes, Blaise Pascal, Logique de Port-Royal

„Radykalny” racjonalizm René Descartes’a? Z rozważań nad dziejami teorii nauki

Z dziejów genezy nowożytnej filozofii religii – René Descartes

Meandry nowożytnej teorii nauki – Blaise Pascal

Kultura języka a kultura logiczna w myśli Johna Locke’a

Metoda analizy i syntezy – Étienne Bennot de Condillac

„Długie trwanie” w filozofii wieku XVIII

Filozofia w Wielkiej encyklopedii francuskiej

Prepozytywizm filozofii Jean le Rond d’Alemberta?

 

Filozofia polska

 

Czym była polska philosophia recentiorum w epoce oświecenia?

Podręczniki logiki w szkolnictwie Komisji Edukacji Narodowej

Kontekst filozoficzny dydaktyki przyrodoznawstwa w szkołach Komisji Edukacji Narodowej

Ideały wychowawcze w szkołach Komisji Edukacji Narodowej – między „nauką moralną” a „nauką chrześcijańską”

Historyczna czy filozoficzna koncepcja religii Hugona Kołłątaja?

Jan Śniadecki – wolność czy wolna wola?

Ojcze nasz Augusta Cieszkowskiego. Ideologia czy filozofia religijna i katolicka nauka społeczna?

Idzi Radziszewski jako filozof w kontekście poglądów Désiré Merciera

Lubelska szkoła filozofii klasycznej

 

Indeks osobowy

 

 

---

 

Stanisław Janeczek, Quaestiones disputatae. Z dziejów nowożytnej filozofii i kultury filozoficznej, red. nauk. Anna Starościc, Wydawnictwo KUL, Lublin 2024, ss. 408 (ISBN: 978-83-8288-198-1)