dr Aneta Bąk-Pitucha

Adiunkt w Katedrze Stosunków Międzynarodowych i Bezpieczeństwa.
Szczyt Grupy Wyszehradzkiej (V4) na zamku w Trenczynie na Słowacji
W dniach 4-5 listopada br. odbył się szczyt Grupy Wyszehradzkiej (V4) na zamku w Trenczynie w Republice Słowackiej, która od 1 lipca br. przejęła przewodnictwo w Grupie Wyszehradzkiej. Przewodnictwo, czyli tzw. prezydencja, pełnione jest na zasadzie rotacji i trwa rok. Ponadto każde z państw prezentuje program, który stara się realizować podczas rocznej prezydencji.
W trakcie tegorocznego szczytu Grupy Wyszehradzkiej spotkania odbyły się głównie na poziomie głów państw. Uczestnikami byli następujący prezydenci: Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki, Prezydent Republiki Słowackiej Peter Pellegrini, Prezydent Republiki Czeskiej Petr Pavel i Prezydent Republiki Węgierskiej Andras Baka.
Główne kwestie toczących się rozmów czy też konsultacji dotyczyły czterech kluczowych zagadnień:
1) bezpieczeństwa regionalnego wobec zagrożenia ze strony Federacji Rosyjskiej,
2) bezpieczeństwa energetycznego,
3) rozszerzenia Unii Europejskiej i NATO, z uwzględnieniem państw Bałkanów Zachodnich, Mołdawii i Ukrainy,
4) unijnej polityki klimatycznej.
Do rozmów tegorocznego szczytu, w ramach ostatniego punktu programu, dołączyła przewodnicząca Komisji Europejskiej (KE) Ursula von der Leyen. Po zakończeniu obrad zaplanowano konferencję prasową, w której z udziału zrezygnowała szefowa KE. Niewątpliwie było to zaskakujące posunięcie i wywołało wiele komentarzy, nie tylko w Polsce.
Przed wylotem na szczyt Prezydent RP K. Nawrocki spotkał się z premierem Republiki Czeskiej Andrejem Babisem. Rozmowa dotyczyła bieżącej sytuacji bezpieczeństwa regionalnego oraz współpracy bilateralnej na płaszczyźnie politycznej i gospodarczej. Natomiast podczas szczytu Grupy Wyszehradzkiej polska delegacja podkreślała znaczenie kwestii bezpieczeństwa gospodarczego i energetycznego. W odniesieniu do rozszerzenia Unii Europejskiej (UE) zwróciła uwagę na konieczność spełnienia przez państwa kandydujące określonych wymogów, w tym przeprowadzenia niezbędnych reform. Prezydent RP podkreślił wagę zaangażowania państw Grupy Wyszehradzkiej w kształtowanie wspólnoty europejskiej. Jednocześnie zaapelował o wzmocnienie NATO i dodał, że europejskie inicjatywy obronne powinny uzupełniać struktury i mechanizm współpracy transatlantyckiej, ale nie stanowić dla niego konkurencji. Z kolei w kontekście unijnej polityki klimatycznej strona polska wskazała na potrzebę zachowania równowagi między ochroną środowiska a utrzymaniem konkurencyjności europejskiej gospodarki. Dzięki temu infrastrukturalne i gospodarcze nierówności wspólnego europejskiego rynku zostaną zmniejszone, a to ograniczy podział UE na mniej i bardziej rozwinięte obszary integracji. Najważniejszą wartością dodaną integracji wyszehradzkiej jest zapewnienie politycznego poparcia na najwyższym szczeblu władz państwowych dla inwestycji, które dotąd pozostawały zaniedbanym polem we współpracy państw regionu środkowoeuropejskiego.
Szczyty Grupy Wyszehradzkiej stanowią podstawę do prezentowania stanowisk i próbę wypracowania konsensusu pomiędzy państwami. Celem jest usprawnienie komunikacji i współpracy oraz próba rozwiązania kluczowych problemów w regionie Europy Środkowej. Dziś punkty sporne we współpracy są pochodną znaczących różnic politycznych pomiędzy partiami politycznymi tworzącymi rządy państw Grupy Wyszehradzkiej. Ale oczywiste jest, że rządy nie trwają wiecznie. Natomiast niezmiennym pozostają położenie geograficzne, zbliżony poziom rozwoju gospodarczego, wspólne interesy oraz potencjał tych państw.

dr Aneta Bąk-Pitucha
Wizyta Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego w Turcji
W dniach 23–24 czerwca 2026 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Karol Nawrocki złożył oficjalną wizytę w Turcji, gdzie spotkał się z Prezydentem Republiki Tureckiej Recepem Tayyipem Erdoğanem w Ankarze. Prezydent Turcji podkreślił, że oba państwa są sojusznikami i partnerami strategicznymi. Jednym z obszarów współpracy bilateralnej jest przemysł obronny. Polska i Turcja zrealizowały szereg projektów obronnych, np. w zakresie bezzałogowych statków powietrznych. Prezydent Turcji dodał, że Polska i Turcja są sojusznikami w NATO, którzy odgrywają ważną rolę w europejskiej architekturze bezpieczeństwa. Podkreślał też wagę przyjaźni, partnerstwa oraz ponad sześciowiekowej wspólnej historii. Państwa wzmacniają relacje dwustronne, także w innych dziedzinach jak: edukacja, kultura, nauka czy turystyka. Podczas rozmów przywódcy koncentrowali się na wielu tematach, m. in. na bezpieczeństwie regionalnym i współpracy w ramach NATO; na przygotowaniach do zbliżającego się szczytu NATO, którego gospodarzem będzie Republika Turcji; na wzmacnianiu więzi transatlantyckiej i europejskiego filaru sojuszu oraz jego zdolności do odstraszania; o sytuacji w Iranie i Bliskim Wschodzie; o współpracy gospodarczej, handlowej, energetycznej i w przemyśle obronnym, także w ramach Inicjatywy Trójmorza (3SI), ponieważ Turcja ma status państwa stowarzyszonego ze wspomnianym formatem. Polska należy do państw, gdzie tureckie firmy budowlane najchętniej inwestują, wartość projektów wynosi 9 miliardów. Prezydent Turcji podziękował Prezydentowi RP za wsparcie w procesie akcesyjnym Turcji do UE.
Prezydent RP K. Nawrocki w wystąpieniu dla mediów akcentował, że Turcja jest dla Polski „jednym z najważniejszych partnerów, sprawdzonym sojusznikiem w NATO i państwem odgrywającym istotną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa Europy” oraz regionu Morza Czarnego. Wskazał również na strategiczne znaczenie współpracy Polski i Turcji dla bezpieczeństwa wschodniej flanki NATO. Obaj prezydencji dyskutowali także o zagadnieniach związanych z geopolityką. Prezydent RP K. Nawrocki nawiązał do wspólnej historii i podkreślił, że Imperium Osmańskie nigdy formalnie nie uznało rozbiorów Rzeczypospolitej. Ważnym tematem była także współpraca gospodarcza. Obaj przywódcy zadeklarowali dalsze działania na rzecz zwiększenia obrotów handlowych oraz rozwoju współpracy inwestycyjnej i obronnej. Prezydent Polski w swojej wypowiedzi nawiązał także do ataku Federacji Rosyjskiej na Ukrainę .Oba państwa wspierają działania zmierzające do deeskalacji napięć, zarówno na Ukrainie, jak i na Bliskim Wschodzie. Prezydent RP wskazał także priorytety, które będą przyświecały obu Prezydentom na szczycie NATO, tj. wagę formatów regionalnych takich jak: Injciatywa Trójmorza czy B9 oraz roli i potencjale Polski na wschodniej flance NATO i w regionie Morza Bałtyckiego. Wspomniał też o ogromnym potencjale Turcji w NATO i w regionie Morza Czarnego. Polska i Turcja pogłębiają współpracę, są też odpowiedzialne za bezpieczeństwo wschodniej flanki NATO.
Warto w tym miejscu wspomnieć o partnerstwie strategicznym Turcji w Inicjatywie Trójmorza, które oznacza formalne włączenie Turcji do grona państw i instytucji wspierających cele Inicjatywy Trójmorza, bez uzyskania statusu pełnoprawnego członka. Status ten został przyznany Turcji podczas dziesiątego szczytu Inicjatywy Trójmorza w Warszawie, w kwietniu 2025 r. Partnerstwo strategiczne wzmacnia pozycję Turcji jako ważnego państwa regionu Morza Czarnego i szlaku transportowo-energetycznego między Europą, Azją i Bliskim Wschodem. Dzięki temu Turcja może uczestniczyć w dyskusjach dotyczących rozwoju infrastruktury transportowej, energetycznej i cyfrowej, wspierać projekty zwiększające połączenia północ–południe w Europie Środkowej czy promować własne interesy związane z bezpieczeństwem energetycznym i korytarzami transportowymi. Dla państw Inicjatywy Trójmorza współpraca z Turcją oznacza lepszy dostęp do szlaków handlowych prowadzących przez Morze Czarne, także możliwość rozwoju połączeń energetycznych i logistycznych z regionem Kaukazu i Bliskiego Wschodu oraz wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego poprzez dywersyfikację źródeł dostaw i zwiększenie potencjału inwestycyjnego i geopolitycznego Inicjatywy Trójmorza.
Prezydenci rozmawiali również o grupie G20. Prezydent wspomniał, że za sprawą strategicznego sojusznika Polski, jakim są Stany Zjednoczone i Prezydent Donald Trump, Polska została zaproszona na szczyt G20 jako 20 gospodarka świata. W tym zakresie Prezydent RP liczy na współpracę pomiędzy obydwoma państwami, Polską i Turcją. W trakcie wizyty Prezydent RP K. Nawrocki złożył również wieniec w Mauzoleum Mustafa Kemal Atatürk. Odwiedził także turecką firmę zbrojeniową, produkującą zaawansowane systemy wojskowe, która współpracuje z polskim przemysłem zbrojeniowym Asel San. Warto wspomnieć, że polscy żołnierze stacjonujący w Turcji, korzystają z bajraktarów i Polska jako pierwsza sięgnęła po te tureckie rozpoznawczo-bojowe aparaty latające. Prezydent RP K. Nawrocki odwiedził polskich żołnierzy, którzy stacjonują w bazie lotniczej Incirlik.
Zwieńczeniem rozmów obu Prezydentów była konferencja prasowa, w trakcie której Prezydent RP K. Nawrocki zaprosił Prezydenta R. T. Erdoğana do złożenia wizyty w Polsce, podkreślając wielowiekową tradycję relacji polsko-tureckich opartych na wzajemnym szacunku i współpracy.

dr Aneta Bąk-Pitucha
Szczyt B9 w Rumunii
Bukaresztańska Dziewiątka (B9) jest formatem współpracy regionalnej państw członkowskich NATO: Polski, Rumunii, Czech, Słowacji, Węgier, Litwy, Łotwy, Estonii i Bułgarii. Powstała w 2015 roku z inicjatywy prezydentów Polski i Rumunii, po rosyjskiej agresji na Ukrainę i aneksji Krymu. Celem B9 jest wzmacnianie bezpieczeństwa militarnego i politycznej współpracy państw wschodniej flanki NATO. Niewątpliwie B9 zwiększa też znaczenie państw Europy Środkowo-Wschodniej w debacie strategicznej NATO i UE. Mogą one też wywierać większy wpływ na decyzje dotyczące bezpieczeństwa energetycznego czy polityki wobec Rosji.
13 maja br. odbył się szczyt B9 w Bukareszcie (Rumunia), którego współgospodarzami byli Prezydent Polski Karol Nawrocki wraz z Prezydentem Rumunii Nicusorem Danem. W rozmowach brali udział przedstawiciele państw nordyckich: Danii, Finlandii, Islandii, Norwegii i Szwecji, także Sekretarz Generalny NATO Mark Rutte, delegacja amerykańska oraz Prezydent Ukrainy. Spotkanie miało na celu przygotowanie wspólnego stanowiska B9 przed zbliżającym się szczytem NATO w Ankarze. Podczas spotkania dyskutowano o bezpieczeństwie regionu, zacieśnianiu współpracy w ramach NATO i partnerstwie z USA. Na wspólnej konferencji prasowej wystąpili wszyscy trzej przywódcy i zaprezentowali treść przyjętej deklaracji, w której podkreślono, że bezpośrednim i największym zagrożeniem jest Rosja. Potwierdzono też wsparcie dla walczącej Ukrainy. Panowie podkreślali, że ich stanowiska są zbieżne w wielu kwestiach. Prezydent Polski Karol Nawrocki dodał też, że jest zwolennikiem rozszerzenia B9 o państwa skandynawskie. Jednocześnie zapowiedziano kolejny szczyt B9 w 2027 roku, który odbędzie się w Warszawie.
Prezydenci: Polski i Rumunii oraz Sekretarz Generalny NATO odnieśli się także do kwestii relokacji wojsk amerykańskich (NATO) z Niemiec, zapowiedzianej niedawno przez Prezydenta USA Donalda Trumpa. Ten temat jest od kilku dni dyskutowany i z wojskowego punktu widzenia ma sens. Argumenty przemawiające za stałą i zwiększoną obecnością wojsk amerykańskich w Polsce są niepodważalne. Są to: geografia zagrożeń, czas reakcji oraz infrastruktura i siła polskiej armii. W strategii NATO coraz większą rolę odgrywa zasada „forward defense”, czyli obrona jak najbliżej granicy potencjalnego konfliktu. Ponadto Polska bardzo mocno zwiększyła wydatki na obronność i rozwija bazy, magazyny sprzętu, logistykę i obronę przeciwlotniczą. To sprawia, że łatwiej przyjąć większe siły sojusznicze. Z drugiej strony relokacja wojsk, zwiększona obecność NATO oznacza większe ryzyko prowokacji, cyberataków, działań hybrydowych czy incydentów wojskowych ze strony agresora rosyjskiego i jego akolitów, np. białoruskich.
W wyniku dwóch kryzysów doszło do zogniskowania skutecznej reakcji, czego wynikiem było zacieśnienie współpracy w ramach NATO, zwiększenia obecności wojsk NATO na wschodniej flance, nowe inicjatywy takie jak: Tarcza Wschód i Bałtycka Linia Obrony. Ponadto, po przystąpieniu Finlandii i Szwecji do NATO, Morze Bałtyckie ze względu na swoje położenie odgrywa istotną rolę dla NATO. Ostatnie lata wskazują na intensyfikację współpracy w obszarach: bezpieczeństwa energetycznego, np. dywersyfikacja dostaw gazu, mobilności, cyfryzacja i innowacja oraz dialog polityczny w sprawach relacji transatlantyckich i UE. Po agresji Rosji na Ukrainę w 2022 roku znaczenie B9 wyraźnie wzrosło. Jednocześnie państwa członkowskie B9 należą do najaktywniejszych zwolenników pomocy wojskowej i politycznej dla Ukrainy. W wymiarze praktycznym państwa B9 wpływają na utrzymanie jedności NATO, wspierają sankcje wobec Rosji oraz promują zwiększanie zdolności obronnych regionu.
Pozytywnym aspektem, mimo trudnych wyzwań i zagrożeń, jest fakt, że państwa Europy Środkowej coraz silniej współpracują z państwami bałtyckimi i nordyckimi. Warto też podkreślić, że B9 odgrywa rolę pomostu między państwami, działając na rzecz nie tylko bezpieczeństwa flanki wschodniej NATO, ale także UE. Skuteczność B9 zależy od wielu czynników, m. in. od jedności państw członkowskich, współpracy państw z USA czy decyzji NATO. Problemem bywają natomiast różnice polityczne miedzy państwami, np.. w podejściu wobec Rosji czy polityki UE.

dr Aneta Bąk-Pitucha
Po 16 latach Viktor Orban stracił władzę
W wyborach parlamentarnych na Węgrzech, które odbyły się 12 kwietnia br., zwyciężyła centroprawicowa partia Tisza na czele z Peterem Magyarem. Tisza zdobyła ponad 50 % głosów i w ten sposób może liczyć na 138 miejsc w parlamencie. Koalicja Fidesz-KDNP pod przywództwem Viktora Orbana uzyskała 38, 4% głosów, co daje jej 55 mandatów. W parlamencie znajdzie się jeszcze jedna partia reprezentująca skrajną prawicę – Ruch Naszej Ojczyzny (Mi Hazank), która uzyskała 6 miejsc.
System wyborczy na Węgrzech jest mieszany (większościowo-proporcjonalny) i różni się dość wyraźnie od np. polskiego. Parlament węgierski liczy 199 posłów i jest jednoizbowy (Zgromadzenie Narodowe). Każdy wyborca oddaje głos na kandydata w swoim okręgu (JOW) i głos na listę partyjną. Mandaty dzielą się na dwie części: okręgi jednomandatowe (większościowe) – 106 mandatów i listy partyjne (proporcjonalne) – 93 mandaty. Choć formalnie węgierski system wyborczy jest mieszany, to w praktyce większościowa część (JOW) ma duże znaczenie. System wyborczy na Węgrzech premiuje największą partię. Co istotne, wystarczy 500 podpisów, żeby dany kandydat znalazł się na liście. Próg wyborczy wynosi 5%, a dla koalicji dwóch partii 10%.
W kampanii wyborczej pojawiała się narracja zastraszania relacjami V. Orbana z Rosją, wojną rosyjsko-ukraińską. Fidesz stosował totalną propagandę, czego przykładem były plakaty z wizerunkiem P. Magyara i W. Zełenskiego. Ale z drugiej strony V. Orban był jedynym politykiem, który popierał Polskę na forum unijnym. Viktor Orban jako strateg polityczny często ważył swoje decyzje. Ostatnie lata pokazują solidarność V. Orbana z Polską. Mimo pozornie brutalnej kampanii, nie odnotowano awantur społecznych. Wybory były obserwowane z uwagą przez zewnętrznych obserwatorów. Viktor Orban próbował budować wizerunek państwa współpracującego z innymi, na wzór Szwajcarii, żeby pokazać, że nie angażuje się w konflikty. Natomiast P. Magyar obiecywał powrót do UE i odblokowanie funduszy unijnych.
Fidesz na czele z V. Orbanem zbudował mechanizm, który blokował pewne rozwiązania. Viktor Orban doprowadził do oligarchizacji polityki, zahamowania gospodarki, zubożenia społeczeństwa. Z drugiej strony gwarantował bezpieczeństwo społeczne i energetyczne. Viktor Orban jest politykiem, który zmienił konstytucję, co istotne treść konstytucji zaczyna się od słów: „Boże, błogosław Węgrom”. Jak już wiadomo przegrana V. Orbana jest sygnałem, żeby odejść od autorytarnego charakteru rządów. Eksperci podkreślają, że P. Magyar przypomina V. Orbana sprzed 16 lat. Inni nazywają go neofitą lub outsiderem. Oprócz dwóch wiodących partii istnieją jeszcze inne partie polityczne, choć z nich najwięcej głosów zyskała Nasza Ojczyzna (Mi Hazank). To partia ideowo podobna do Konfederacji w Polsce. Niewątpliwe wygrana Tiszy zapowiada nowe podejście do polityki, zarówno na forum unijnym, jak i regionalnym.
Peter Magyar wywodzi się ze ścisłego grona partyjnego, skupionego wokół V. Orbana. Jego Tisza powstała na dwa lata przed wyborami parlamentarnymi. W kampanii wyborczej P. Magyar obiecywał nie pragmatyzm, ale zmiany, emocje, co trafiło do wyborców. Zapowiedział ścisłą współpracę z UE, Niemcami, ograniczenie relacji z Rosją. Po 16 latach rządów V. Orbana ludzie czuli się zmęczeni, potrzebowali zmiany, szczególnie w odniesieniu do polityki gospodarczej i społecznej. Sytuacja gospodarcza na Węgrzech, rosnąca inflacja i wzrost bezrobocia przesądziły o wygranej Tiszy. Peter Magyar zapowiedział, że będzie konsekwentny w realizacji swojej polityki. Przyszły premier węgierskiego rządu jako konserwatysta raczej nie przeprowadzi radykalnych zmian, ale na pewno będzie bardziej otwarty na UE. Można przewidywać, że P. Magyar od razu nie zerwie kontaktów z Rosją, nie zrezygnuje z surowców rosyjskich, ponieważ jedyna elektrownia atomowa na Węgrzech zapewnia około 60% energii elektrycznej. Warto też dodać, że P. Magyar mówił o rozliczeniach, ale podkreślał też wagę pojednania. Zapowiedziana wizyta nowego premiera Węgier w Warszawie będzie miała charakter symboliczny.
Peter Magyar powiedział o gratulacjach spływających od światowych przywódców. Wspomniał też, że rządy rosyjski i chiński z szacunkiem odnieśli się do wyniku wyborów. Węgry będą kontynuowały współpracę zbrojeniową z USA, co potwierdził przyszły premier podkreślając, że Węgry są istotnym sojusznikiem NATO. Peter Magyar mówił, że Węgry są niepodległym i wolnym państwem.
Należy podkreślić, że Węgrzy zdali egzamin z demokracji, o czym świadczy rekordowa frekwencja, niemal 80%. W tym miejscu warto posłużyć się hasłem, że demokracja wygrała na Węgrzech, co pokazują dane i ruch społeczny wyborców. Wybór Węgrów świadczy także o zmianie myślenia. Istotna będzie też kwestia suwerenności Węgier i państw Europy Środkowej. Być może zmiana rządów na Węgrzech daje szansę na wzmocnienie relacji w ramach formatów współpracy regionalnej, takich jak: Grupa Wyszehradzka czy Inicjatywa Trójmorza.
































