Nauczymy Cię mówić wielką literą - część trzecia

Nienajtrudniejsza zmiana: Plac Litewski, Kościół Akademicki i Aleje Raclawickie. W trzeciej, ostatniej części opracowania nowych zasad ortografii mówimy o pisowni „nie” z przymiotnikami, par wyrazów podobnie lub identycznie brzmiących (tuż, tuż), ujednoliceniu pisowni nazw własnych oraz o dopuszczalnej pisowni rozłącznej wyrazów zapisywanych małą literą z prefiksami takimi jak super-, ekstra-, eko-, czy wege.

TRZY RAZY POPRAWNIE - TRZY FORMY JEDNO BRZMIENIE

ZASADA 7: Dopuszczenie w parach wyrazów równorzędnych, podobnie lub identycznie brzmiących, występujących zwykle razem, trzech wersji pisowni.

Na czym polega zmiana

W styczniu 2026 Rada Języka Polskiego dopuściła trzy wersje pisowni w parach wyrazów równorzędnych, podobnie lub identycznie brzmiących, występujących zwykle razem. Takie połączenia wyrazowe można zapisywać za pomocą łącznika, z przecinkiem lub rozdzielnie. Do tej pory wszystkie takie pary wyrazów zapisywano z myślnikiem.

Komentarz

Wprowadzona zmiana daje użytkownikom języka większą swobodę. Takie połączenia wyrazowe można zapisać w sposób, który najbardziej pasuje do stylu i sensu wypowiedzi.

Jak to zapamiętać

Z zapamiętaniem tej zmiany użytkownik języka nie powinien mieć problemu. Trzy warianty pozwalają na większą swobodę wyboru pisowni.

Przykłady

- z łącznikiem, np. tuż-tuż; trzask-prask; bij-zabij
- z przecinkiem, np. tuż,tuż; trzask,prask, bij,zabij;
- rozdzielnie, np. tuż tuż; trzask prask, bij zabij.

WIELKA LITERA W NAZWACH WŁASNYCH

ZASADA 8: Pisownia wielką literą wszystkich członów nazw własnych komet, obiektów przestrzeni publicznej, lokali usługowych i gastronomicznych, nagród, medali, orderów, odznaczeń itp.

Na czym polega zmiana

Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje pisownia:
a) wielką literą wszystkich członów w nazwach komet;
b) wielką literą w nazwach obiektów przestrzeni publicznej stojącego na początku wyrazu aleja, brama, bulwar, osiedla, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, pałac, willa, zamek, most, molo, pomnik, cmentarz itp. (przy utrzymaniu pisowni małą literą wyrazu ulica);
c) wielką literą wszystkich członków (oprócz przyimków i spójników) w wielowyrazowych nazwach lokali usługowych i gastronomicznych;
d) wielką literą wszystkich członków (oprócz przyimków i spójników typy imienia) w nazwach orderów, medali, odznaczeń, nagród i tytułów honorowych.

Komentarz

Zmiana wprowadza wyraźne uproszczenie i ujednolicenie w zakresie ortografii nazw własnych. W praktyce oznacza ona rozszerzenie pisowni wielką literą na kolejne typy nazw, które w dotychczasowej normie były zapisywane niejednolicie.

Jak to zapamiętać

Nowa zasada upraszcza system: jeśli mamy do czynienia z nazwą własną określonego obiektu, zjawiska lub wyróżnienia, traktujemy ją całościowo i zapisujemy wielką literą niemal wszystkie je człony.

Przykłady

a) Kometa Halleya, Kometa Enckego;
b) ulica Józefa Piłsudskiego, Aleja Róż, Brama Warszawska, Plac Zbawienia, Park Kościuszki, Kopiec Wandy, Kościół Mariacki, Pałac Staszica, Zamek Książ, Most Poniatowskiego, Pomnik Ofiar Getta, Cmentarz Rakowicki;
c) Karczma Słupska, Kawiarnia Literacka, Księgarnia Naukowa, Kino Charlie, Apteka pod Orłem, Bar Flisak, Hotel pod Różą, Hotel Campanile, Restauracja pod Żaglami, Winiarnia Bachus, Zajazd u Kmicica, Pierogarnia Krakowiacy, Pizzeria Napoli, Trattoria Santa Lucia, Restauracja Veganic, Teatr Rozmaitości, Teatr Wielki;
d) Nagroda im. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej, Nagroda Nobla, Nagroda Pulitzera, Nagroda Templetona, Nagroda Kioto, Literacka Nagroda Europy Środkowej Angelus, Nagroda Artystyczna Miasta Lublin, Nagroda Literacka Gdynia, Śląska Nagroda Jakości, Nagroda Rektora za Wybitne Osiągnięcia Naukowe, Nagroda Newsweeka im. Teresy Torańskiej, Nagroda Wielkiego Kalibru, Mistrz Mowy Polskiej, Ambasador Polszczyzny, Honorowy Obywatel Miasta Krakowa.

RAZEM CZY OSOBNO – A CO NA TO PREFIKSY?

ZASADA 9: Łączny lub możliwy w niektórych przypadkach rozłączny zapis przedrostków z wyrazami rozpoczynającymi się małą literą oraz zapis z łącznikiem z wyrazami rozpoczynającymi się od wielkiej litery.

Na czym polega zmiana

Od 1 stycznia 2026 r. dopuszcza się pisownię rozłączną wyrazów zapisywanych małą literą z prefiksami takimi jak super-, ekstra-, eko-, wege-, mini-, maksi-, midi-, mega-, makro-. Zapis z łącznikiem należy stosować tylko w pisowni z wyrazami zapisywanymi wielką literą.

Komentarz

To jedna ze zmian wprowadzających wyjątek od obowiązującej reguły poprzez dopuszczenie pisowni rozłącznej z tymi cząstkami, które mogą występować jako samodzielne wyrazy. Zamiast superpomysł/super pomysłmożemy powiedzieć pomysł super, więc dopuszczalna jest pisownia wariantywna, zależna od preferencji piszącego. W przypadku przedrostków takich jak a- czy między- zasada ta nie obowiązuje, ponieważ nie powiemy polityczny a ani ludzki między, dlatego takie połączenia zawsze zapiszemy razem.

Jak to zapamiętać?

Pisownia łączna jest zawsze poprawna z wyrazami zapisywanymi małą literą, choć rozłącznej nie uznaje się już za błąd, jeśli prefiks może występować jako osobny wyraz. Wyrazom zapisywanym wielką literą z kolei zawsze towarzyszy łącznik.

Przykłady

- Obrazy tego pseudoartysty w ogóle nie są interesujące.
- Jego ulubionym filozofem jest Pseudo-Dionizy.
- Kto jest teraz megapopularny/mega popularny wśród młodzieży?

NOWE POŁĄCZENIA PREFIKSÓW NIBY- I QUASI-

ZASADA 10: Wprowadzenie jednolitej łącznej pisowni cząstek niby- i quasi- z wyrazami zapisywanymi małą literą przy zachowaniu pisowni z łącznikiem przed wyrazami zapisywanymi wielką literą.

Na czym polega zmiana?

Od 1 stycznia 2026 r. przedrostki niby- i quasi- zapisujemy według tych samych zasad, co inne przedrostki.

Komentarz

Dawniej przedrostki niby- i quasi- stanowiły wyjątki od reguły i poprawny był zapis typu niby-profesjonalny, quasi-postępowy. Dodatkowym wyjątkiem był zapis łączny w przypadku terminów naukowych, takich jak nibynóżka czy nibygwiazda. Obecnie zapis tych cząstek jest taki sam, jak pozostałych. Łącznik należy zastosować jedynie dla wyrazów zapisywanych wielką literą, np. quasi-Anglia.

Jak to zapamiętać?

Po reformie ortografii zapis przedrostków niby- oraz quasi- podlega takim samym regułom, co zapis innych przedrostków.

Przykłady

- Nie podoba mi się ten nibyorientalny wystrój.
- Jej teoria to przykład quasinauki.

NIENAJTRUDNIEJSZA ZMIANA

ZASADA 11: Wprowadzenie łącznej pisowni nie- z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi bez względu na kategorię stopnia, a więc także w stopniu wyższym i najwyższym.

Na czym polega zmiana?

Od 1 stycznia 2026 r. nie- z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi w każdym stopniu zapisujemy łącznie.

Komentarz

Do tej pory pisownia łączna nie- z przymiotnikami i przysłówkami obowiązywała tylko w stopniu równym, a więc: niełatwy, ale: nie łatwiejszy, nie najłatwiejszy;
nieczęsto, ale: nie częściej, nie najczęściej.
Obecnie zapis łączny poprawny jest w każdym stopniu, a więc: niełatwiejszy, nienajłatwiejszy, nieczęściej, nienajczęściej.
Od nowej reguły obowiązuje jeden wyjątek – zapis rozdzielny będzie poprawny w przypadku wyraźnego przeciwstawienia, np. nie mały, ale duży.

Jak to zapamiętać?

Przymiotniki i przysłówki odprzymiotnikowe z nie- zapisujemy łącznie niezależnie od stopnia. 

Przykłady

- To był nienajmilszy wieczór.
- Czuję się dziś nienajlepiej.

Opracowanie przygotowały studentki filologii polskiej oraz edytorstwa KUL: Natalia Banaszkiewicz, Agnieszka Cyfra, Dorota Wyrzykowska, Aleksandra Zięba.

Przeczytaj więcej o zmianach w ortografii:

Nauczymy Cię mówić wielką literą - część 2
Nauczymy Cię mówić wielką literą. Poznaj pierwsze trzy nowe zasady
Nauczymy Cię mówić wielką literą