Katedra Prawa Wyznaniowego została utworzona w 1972 r. na Wydziale Prawa Kanonicznego i Świeckiego w drodze przemianowania Międzywydziałowego Zakładu Ustroju i Prawa PRL. W latach 1972-1979 kierował nią ks. prof. dr hab. Jerzy Grzywacz, a w latach 1980-2007 ks. prof. dr hab. Henryk Misztal. Od 2008 r. kierownikiem Katedry jest ks. dr hab. Piotr Stanisz, prof. KUL.
Katedra Prawa Wyznaniowego realizuje badania z zakresu prawa każdego człowieka do wolności myśli, sumienia i religii oraz dotyczące sytuacji prawnej kościołów i innych związków wyznaniowych na gruncie prawa polskiego. W prowadzonych badaniach uwzględniany jest ponadto aspekt prawnoporównawczy, jak również kwestie związane z przystąpieniem Rzeczypospolitej Polskiej do struktur wspólnotowych.
Efektem prowadzonych w ramach Katedry badań naukowych jest m.in. podręcznik akademicki do prawa wyznaniowego (A. Mezglewski, H. Misztal, P. Stanisz, Prawo wyznaniowe, Warszawa 2006, wydanie 2: Warszawa 2008, wydanie 3: Warszawa 2011). Wcześniej pracownicy Katedry przygotowali następujące podręczniki: H. Misztal, Polskie prawo wyznaniowe. Zagadnienia wstępne. Rys historyczny, Lublin 1996; Prawo wyznaniowe III Rzeczypospolitej, red. H. Misztal, Lublin – Sandomierz 1999; Prawo wyznaniowe (stan prawny na 1 lutego 2000 r.), red. H. Misztal, Lublin 2000; Prawo wyznaniowe (stan prawny na 1 lipca 2003 r.), red. H. Misztal, P. Stanisz, Lublin 2003 oraz monografie: H. Misztal, Cenzura uprzednia pism i druków w Kościele Zachodnim, Lublin 2001; P. Stanisz, Ubezpieczenie społeczne duchownych w prawie polskim, Lublin 2001; A. Mezglewski, Szkolnictwo wyznaniowe w Polsce w latach 1944–1980, Lublin 2004; P. Stanisz, Porozumienia w sprawie regulacji stosunków między państwem i niekatolickimi związkami wyznaniowymi we włoskim porządku prawnym, Lublin 2007.
Od 2000 r. w Katedrze Prawa Wyznaniowego systematycznie opracowywany jest periodyk naukowy pt. Studia z Prawa Wyznaniowego (Zespół Redakcyjny: A. Mezglewski, P. Stanisz, M. Ordon). Dotychczas ukazało się trzynaście tomów (ostatni: Lublin 2010). Pracownicy jednostki opublikowali ponadto szereg rozpraw i artykułów naukowych (zob. wykazy dot. poszczególnych pracowników).
Pracownicy Katedry Prawa Wyznaniowego współpracują z kilkoma zagranicznymi ośrodkami naukowymi. Owocem współpracy P. Stanisza z Katolickim Uniwersytetem Sacro Cuore w Mediolanie (Włochy) był m. in. udział w przygotowaniu opracowania dotyczącego sytuacji prawnej Kościoła katolickiego w państwach Europy Środkowo-Wschodniej (P. Stanisz, Chiesa cattolica e libertà religiosa in Polonia, w: Chiesa cattolica ed Europa centro-orientale. Libertà religiosa e processo di democratizzazione, red. A. G. Chizzoniti, Milano 2004, s. 3-44) oraz uczestnictwo w realizacji projektu pt. "Religioni e coesione sociale nei sistemi giuridici europei. Modelli istituzionali di dialogo tra Stati e comunita religiose nei paesi dell'Unione europea", koordynowanego przez prof. Giorgio Feliciani. Finalizacja projektu nastąpiła w 2009 r. w formie publikacji książkowej oraz konferencji naukowej prezentującej wyniki przeprowadzonych badań. Ponadto P. Stanisz, wspólnie z M. Zawiślakiem, jest polskim korespondentem projektu Eurel (Religions in Europe), w ramach którego bierze udział w opracowywaniu strony internetowej [www.eurel.info] oraz przygotowywaniu newsletter'a.
Pracownicy Katedry Prawa Wyznaniowego współpracują również z Uniwersytetem Vytautas Magnus w Kownie na Litwie (Wydział Teologii). W latach 2003–2005 H. Misztal, A. Mezglewski i P. Stanisz prowadzili tam wykłady z prawa wyznaniowego i prawa konkordatowego oraz brali czynny udział w kilku konferencjach naukowych organizowanych przez ten Uniwersytet. W latach 1998–2002 H. Misztal i A. Mezglewski prowadzili również wykłady z prawa wyznaniowego w ramach studium zorganizowanego przez KUL w Spiskiej Kapitule (Słowacja) i Ołomuńcu (Republika Czeska). Pracownicy Katedry Prawa Wyznaniowego ostatnio podjęli także współpracę z Uniwersytetem La Rioja w Logroño (Hiszpania) i Wydziałem Prawa Uniwersytetu w Sassari (Włochy) .
Działania podejmowane przez pracowników Katedry w znacznym stopniu przyczyniły się do integracji polskiego środowiska specjalistów z zakresu prawa wyznaniowego. Kluczową rolę w tym względzie odegrało wystąpienie przez A. Mezglewskiego w 2003 r. z inicjatywą organizowania cyklu Zjazdów Katedr i Wykładowców Prawa Wyznaniowego. Ponadto w dniach 21–22 czerwca 2008 r. pracownicy Katedry zorganizowali w Lublinie Zebranie Założycielskie „Polskiego Towarzystwa Prawa Wyznaniowego”. W trakcie obrad przyjęty został Statut PTPW, zgodnie z którym celem Towarzystwa "jest popieranie rozwoju nauki prawa wyznaniowego, popularyzacja osiągnięć nauki prawa wyznaniowego oraz integracja środowiska specjalistów z zakresu prawa wyznaniowego" (§ 5). Postanowieniem Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 19 sierpnia 2008 r. stowarzyszenie "Polskie Towarzystwo Prawa Wyznaniowego" zostało wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego (pod numerem KRS 0000311635). Do władz Towarzystwa zostali wybrani m. in. pracownicy Katedry Prawa Wyznaniowego: P. Stanisz - na Wiceprezesa Zarządu, M. Ordon - na sekretarza Zarządu, H. Misztal - na członka Rady Programowej PTPW. Towarzystwo powołało także do istnienia czasopismo naukowe pt. Przegląd Prawa Wyznaniowego, którego Redaktorem Naczelnym w latach 2008-2009 był P. Stanisz.
