Projekt zakłada naukowe, krytyczne opracowanie kluczowych dokumentów dotyczących tzw. „kwestii chełmskiej” i wyodrębnienia guberni chełmskiej z Królestwa Polskiego w 1912 roku. Głównym walorem projektu jest jego wyjątkowa aktualność: analiza stenogramów Dumy Państwowej i Rady Państwa pozwala na dekonstrukcję mechanizmów rosyjskiego imperializmu, które wykazują zaskakującą trwałość i powtarzalność na przestrzeni stuleci.

Sprawa chełmska stanowi historyczne laboratorium rosyjskiej inżynierii politycznej, w którym przetestowano argumentację i metody stosowane przez Moskwę do dziś. Projekt ukaże, w jaki sposób instytucje fasadowej demokracji (parlament) zostały wykorzystane do legitymizacji aneksji terytorialnej w świetle prawa. Dyskurs polityczny z lat 1905–1912, odwołujący się do konieczności „obrony ludności rosyjskiej”, „powrotu do macierzy” czy ochrony prawosławia, stanowi bezpośrednią matrycę dla narracji stosowanej przez Federację Rosyjską w XXI wieku – zarówno w odniesieniu do aneksji Krymu, jak i agresji na Ukrainę.

Publikacja ukaże zatem anatomię rosyjskiego procesu decyzyjnego oraz instrumentalizację kwestii etnicznych i wyznaniowych do realizacji celów geopolitycznych. Dzięki wykorzystaniu zgromadzonych wcześniej, a dziś niedostępnych źródeł z archiwów rosyjskich, projekt trwale zabezpiecza wiedzę o fundamentalnym znaczeniu dla polskiej racji stanu. Rezultatem będzie dwujęzyczna edycja źródłowa, stanowiąca interdyscyplinarne kompendium wiedzy, niezbędne do zrozumienia nie tylko przeszłości, ale i współczesnych uwarunkowań bezpieczeństwa w Europie Środkowo-Wschodniej.