A   C   D   K   L   M   O   P   R   S   U   W   Z

A

 
Autoarchiwizacja - umieszczanie (deponowanie) przez autora dokumentów cyfrowych wraz z ich opisaniem za pomocą metadanych w repozytorium open access.

 

C


Creative Commons (CC) - organizacja typu non-profit oferująca bezpłatne rozwiązania prawne w postaci licencji Creative Commons www.creativecommons.pl, zapewnia twórcom pełną ochroną ich praw przy udzieleniu określonych uprawnień do korzystania z utworu.

 

D


Dublin Core - używany do opisu zasobów cyfrowych wymienny standard metadanych posiadający 15 najczęściej stosowanych przy opisie elementów (np. dc.title - tytuł, dc.subject - temat, dc.publisher - wydawca itd.) www.dublincore.org.

 

Deponent - osoba umieszczająca (deponująca) materiały cyfrowe w repozytorium (pracownik, doktorant, student) zgodnie z zasadami zawartymi w regulaminie danego repozytorium.

 

DOI (Digital Object Identifier) - przypisany na stałe identyfikator poszczególnych obiektów cyfrowych.

 

Domena publiczna - wszelka treść, do której wygasły prawa autorskie lub która prawami autorskimi nie była objęta (w Polsce po 70 latach od śmierci ostatniego z autorów lub od chwili upublicznienia utworu wygasają autorskie prawa majątkowe). Z treści należących do domeny publicznej można swobodnie korzystać bez zgody autora.

 

Dozwolony użytek - legalne korzystanie z chronionych prawem autorskim utworów za zgodą autora (na określonej licencji) lub bez jego zgody (dozwolone jest cytowanie).

 

DSpace - bezpłatne oprogramowanie przeznaczone do zakładania i zarządzania repozytorium open access www.dspace.org.

 

Dzieło osierocone - chronione prawem autorskim dzieła twórcze nieznanego autora (książki, filmy itp.), miejsce pobytu twórcy także nie jest znane.

 

K


Kolekcja (w repozytorium) - zestaw cyfrowych dokumentów naukowych jednego rodzaju (np. artykuły naukowe, materiały dydaktyczne, rozprawy doktorskie itd.). Grupuje poszczególne obiekty cyfrowe w jeden uporządkowany zespół.

 

L


Licencja niewyłączna - nie wyłączne prawo licencjobiorcy do korzystania z utworu na określonych w umowie polach eksploatacji, czyli w określony sposób. Licencjodawca ma zatem prawo udzielić licencji na korzystanie z utworu w ten sam sposób innym osobom. Nie jest wymagane udzielanie licencji w formie pisemnej.

 

Licencja wyłączna - wyłączne prawo licencjobiorcy do korzystania z utworu na określonych w umowie polach eksploatacji, czyli w określony sposób. Licencjodawca nie ma zatem prawa udzielić licencji na korzystanie z utworu w ten sam sposób innym osobom. Licencja musi być udzielona w formie pisemnej.

 

Licencjobiorca - osoba nabywająca prawo do korzystania z utworu na określonych w umowie polach eksploatacji, czyli w określony sposób.

 

Licencjodawca - osoba zezwalająca na korzystanie z praw do utworu na określonych w umowie polach eksploatacji, czyli w określony sposób (twórca lub jego następca prawny, osoby uprawnione autorsko (np. wydawca)).

 

M


Metadane - opis danych. Zawierają informacje o formie i treści dokumentów elektronicznych (opis bibliograficzny lub dane techniczne dokumentów cyfrowych).

 

O


OAI-PMH (Open Archives Initiative Protocol for Metadata Harvesting) - protokół umożliwiający agregowanie przez różne wyszukiwarki znajdujących się w repozytoriach metadanych zapewniając równoczesne przeszukiwanie zasobów wielu repozytoriów www.openarchives.org.

 

Otwarty dostęp (ang. Open Access) - powszechny i bezpłatny dostęp do wyników badań i publikacji naukowych za pośrednictwem Internetu. Zakłada ich dalsze wykorzystywanie zgodnie z przepisami prawa autorskiego o dozwolonym użytku (dostęp darmowy, tzw Gratis Open Access) lub na nieograniczonej wolnej licencji Creative Commons (wolny dostęp, tzw Libre Open Access). Główne kierunki Open Access to otwarte repozytoria (zwane zieloną drogą otwartego dostępu) oraz recenzowane czasopisma open access (zwane złotą drogą otwartego dostępu).

 

Otwarty mandat - nałożony na autorów publikacji naukowych prawny obowiązek umieszczania prac naukowych w otwartym dostępie. Przeważnie jest to wydany przez uprawniony organ danej uczelni akt prawny zarządzający deponowanie dokumentów naukowych w repozytorium otwartym.

 

P


Pole eksploatacji - określony przez autora sposób i zasady korzystania z utworu (np. druk, publikacja w Internecie itp.)

 

Postprint - artykuł naukowy po recenzji i korektach (ostateczna wersja tekstu), opublikowany przez wydawcę. O zakresie jego ochrony prawnej decyduje zarówno autor, jak i wydawca (zwłaszcza po zawarciu odpowiedniej umowy wydawniczej).

 

Preprint - artykuł przed recenzją naukową (wstępna wersja pracy), nieopublikowany. W przypadku jego upublicznienia o prawach autorskich decyduje autor.

 

R


Repozytorium - zbiór dokumentów cyfrowych przeznaczony do gromadzenia, przechowywania i udostępniania wyników twórczości naukowej, badawczej oraz dydaktycznej. Główne typy repozytoriów cyfrowych to repozytoria instytucjonalne (zakładane i zarządzane przez daną instytucję), oraz repozytoria dziedzinowe (przeznaczone konkretnej dziedzinie nauki).

 

S

 
SHERPA/Romeo - baza wydawców czasopism (głównie zagranicznych) zawierająca informacje w zakresie praw autora do umieszczania opublikowanych wcześniej prac w otwartym dostępie www.sherpa.ac.uk/romeo/index.php.

 

U


Umowa licencyjna (licencja) - umowa pomiędzy licencjodawcą (twórcą) a licencjobiorcą upoważniająca licencjobiorcę do korzystania z utworu na określonych w umowie polach eksploatacji, czyli w określony sposób. Licencjodawca zachowuje prawa do utworu.

 

URI (Uniform Resource Identifier) - ujednolicony identyfikator służący do identyfikacji zasobów w Internecie.

 

Utwór - „Każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia” (Art. 1. 1. Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

 

Utwór zależny - opracowanie utworu cudzego autorstwa (np. tłumaczenie, modyfikacja, adaptacja), posiadające niezależną ochronę prawną. Korzystanie z opracowania jest możliwe po uzyskaniu zgody autora utworu oryginalnego. Zezwolenie twórcy oryginału nie jest konieczne jeśli wygasły autorskie prawa majątkowe (po 70 latach od śmierci ostatniego z autorów lub od chwili upublicznienia utworu).

 

Użycie niekomercyjne - warunek udzielenia licencji Creative Commons (CC), który zakłada, że z utworu nie można czerpać korzyści majątkowych.

 

W

 
Wolne licencje - narzędzia prawne zapewniające użytkownikom całkowite, nieograniczone prawo do swobodnego korzystania z utworu przy zachowaniu podstawowych praw twórcy (np. Licencja Creative Commons Uznanie autorstwa (CC BY) lub Licencja Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach (CC BY-SA).

 

Z


Zespół (w repozytorium) - posiadający strukturę zbiór kolekcji gromadzących naukowe dokumenty cyfrowe jednego rodzaju (np. artykuły naukowe). W repozytorium instytucjonalnym za zespoły przyjmuje się zwykle wydziały i inne jednostki ogólnouczelniane (np. Wydział Teologii, Biblioteka Uniwersytecka), w repozytorium dziedzinowym - dziedziny (np. Matematyka, Prawo).

 

Zielona droga - sposób udostępniania prac naukowych w otwartych repozytoriach. Metoda publikowania wybierana częściej przez autorów, bowiem jedynym warunkiem na archiwizację pracy w repozytorium jest uzyskanie zgody wydawcy.

 

Złota droga - sposób udostępniania prac naukowych w recenzowanych czasopismach wydawanych zgodnie z wymaganiami otwartego dostępu. Poziomy otwartości czasopism mogą być różne, publikujące tylko w otwartym dostępie, otwierające publikacje z opóźnieniem (okres embargo), czy pobierające opłaty za publikację.

 


 

Autor: Katarzyna Spira
Ostatnia aktualizacja: 06.12.2018, godz. 10:16 - Katarzyna Spira