Katedra Polifonii Religijnej

Kierunki i charakterystyka badań

Dabek_Wieloglosowy_repertuar.jpgTwórca i pierwszy kierownik powstałej w 1968 roku Katedry Polifonii Religijnej ks. prof. dr hab. Karol Mrowiec zainicjował prace badawcze, których przedmiotem była polska muzyka religijna od wieku XVI do XIX. Pod jego kierunkiem powstawały prace magisterskie, których celem było ukazanie problematyki kościelnej pieśni jedno- i wielogłosowej. Opracowania dotyczyły repertuaru zawartego w śpiewnikach pochodzących z różnych ośrodków kościelnych. Były to klasztory benedyktynek staniąteckich, przemyskich i sandomierskich, krakowskich karmelitanek, klarysek i bernardynów. Podejmowano badania nad zbiorami brackimi oraz śpiewnikami regionalnymi pochodzącymi ze Śląska oraz Warmii. Inne prace związane z polską pieśnią religijną dotyczyły źródeł drukowanych pochodzących od XVI do XX wieku. Powstały prace syntetyczne dotyczące dziejów pieśni oraz historii Śpiewnika kościelnego ks. Jana Siedleckiego. Inne dotyczyły problematyki pieśni w jednym wybranym aspekcie jak: metoda analizy, zjawisko kontrafaktury oraz osoba wydawcy śpiewnika.

Inna, dość szeroka problematyka poruszana w pracach powstałych w katedrze to religijna twórczość kompozytorów polskich jak i związanych z muzyczną kulturą polską. Za czasów kierownictwa ks. prof. K. Mrowca tematyka obejmowała twórców żyjących do wieku XIX, a po przejęciu katedry przez p. prof. KUL St. Dąbka została poszerzona o wiek XX.

Gorczycki_Litania_de_Providentia_Divina.jpgRezultaty badawcze dotyczące tej problematyki można ująć w kilku aspektach. Po pierwsze odnosiła się do kolejnych generacji kompozytorów ich środowiska twórczości w kontekście historycznym. Po drugie badano wybrane gatunki muzyczne (często w aspekcie analitycznym), które uprawiał dany twórca. Powstały prace o kompozytorach: staropolskich (G. G. Gorczycki, S. F. Lechleitner, M. J. Żebrowski, I. Rygall, F. Perneckher, J. Zeidler, F. Gotschalk, J. Wański), dziewiętnastowiecznych (W. Raszek, J. K Elsner, K. Kurpiński, J. Stefani, A. W. Sowiński, S. Moniuszko), działających na przełomie XIX i XX wieku (W. Brankiewicz, M. Surzyński, J. Furmanik, W. Maliszewski), dwudziestowiecznych (F. Nowowiejski, K. Garbusiński, ks. A. Chlondowski, J. J. Czech, ks. W. Świerczek CM, J. A. Maklakiewicz, ks. K. A. Starościński, R. Maciejewski, A. Szuniewicz, I. Pfeiffer, R Bukowski, K. Dębski). Badano postaci znane z polskiej historii muzyki jak i twórców mniej znanych, ale wywierających wpływ na życie muzyczne w ich środowisku (np. A. Szuniewicz – katedra częstochowska). Wśród nich były również osoby duchowne, które oddziaływały znacznie na kulturę muzyczną polskiego kościoła (ks. A. Chlondowski, ks. W. Świerczek, ks. K. Starościński).

Część badań koncentrowała się na życiu kompozytorów i twórczość religijnej w szerokim tego słowa znaczeniu. Jednak przeważnie podejmowaną problematyką był wybrany gatunek muzyki religijnej, który uprawiał twórca. Były to kompozycje wokalne, wokalno – instrumentalne o przeznaczeniu liturgicznym, pozaliturgicznym, do tekstów religijnych oraz muzyka organowa. W badaniach uwzględniono następujące gatunki: msze (J. Elsner, K. Kurpiński, A. W. Sowiński F. Nowowiejski, Wł. Brankiewicz, J. Furmanik. W. Maliszewski), requiem (J. Zeidler, F. Gotschalk, W. Raszek, J. Elsner), nieszpory (F. S. Lechleitner, Fr. Perneckher), Te Deum (K. Kurpiński), pasje (R. Bukowski), Stabat Mater (J. Stefani), Litanie (J. Zeidler, J. Wański, St. Moniuszko), motety (G. G. Gorczycki), kantaty (I. Rygall), pieśni (W. Raszek, J. Furmanik), muzyka organowa (K. Garbusiński, ks. A Chlondowski).Dabek_Tworczosc_mszalna.jpg

Część prac związanych z wymienionymi gatunkami posiadało charakter monograficzny, gdyż dotyczyła twórczości mszalnej XIX i XX w., bożonarodzeniowej, pasyjnej, motetowej, hymnicznej, pieśniowej aryjnej, do tekstów psalmów, „Stabat Mater”, „Te Deum” oraz „Ave Maria”. Opracowania analityczne podejmowane przez uczestników seminarium obejmowały zagadnienia języka muzycznego, stylistyki, technik kompozytorskich, inspiracji religijnych współczesnych twórców.

Wcześniejsze prace nawiązywały do obcej kultury muzycznej ze względu jej związki z muzyką polską. Późniejsze natomiast dotyczyły bezpośrednio twórczości religijnej kompozytorów europejskich (A. Stabile, A. Bruckner, F. Liszt, D. Bortniański).

W katedrze część prac dotyczyła życia muzycznego ośrodka lub regionu w określonym czasie. Przedmiotem tych badań były: religijna kultura muzyczna Przemyśla, Lublina, Świętej Lipki oraz regionu Warmii. Inne prace o charakterze źródłoznawczym dotyczyły religijnej kultury muzycznej czasów saskich oraz pijarskiego klasztoru w Podolińcu.

Z inicjatywy kierownika katedry dr hab. prof. KUL St. Dąbka powstało archiwum „Zbiory twórczości religijnej kompozytorów polskich XX – XXI w.”, które obejmuje bogaty zasób różnych gatunków muzyki religijnej, a szczególnie twórczości mszalnej.

Wynikiem badań istniejącej od 38 lat Katedry Polifonii Religijnej jest ponad 100 prac magisterskich, 10 prac doktorskich i dwie habilitacyjne. Generalnie o szczegółowej problematyce badawczej katedry decydują zainteresowania nie tylko kierownika, lecz także uczestników seminarium magisterskiego i doktoranckiego. Należy dodać, że wyżej wymienione prace badawcze były oparte na rzetelnej dokumentacji, która może stanowić materiał do dalszych opracować. Sama zaś tematyka badań podejmowanych w Katedrze Polifonii Religijnej wraz z pracami innych katedr Instytutu Muzykologii KUL daje podstawy do syntetycznego spojrzenia na religijną kulturę muzyczną Polski.

Perspektywy badawcze

Przedmiotem badań katedry jest religijna staropolska i współczesna kultura muzyczna w różnorodnych aspektach. Jej wyrazem jest pieśń religijna, twórczość kompozytorska, życie muzyczne wspólnot i ośrodków kościelnych oraz zachowane źródła. Tematyka badań wiąże się więc ściśle z nazwą Katedra Polifonii Religijnej.

 

Problematyka badań dotyczy m.in. historii i teorii muzyki. Obejmuje dokumentowanie źródeł muzyki religijnej oraz traktatów teoretycznych o muzyce XVII i XVIII wieku. Owocem prowadzonych w Katedrze prac jest wydana w roku 2014 monografia poświęcona wczesnej teorii harmonii Jeana Philippe'a Rameau (Traktat o harmonii, 1722 oraz Nowy system teorii muzyki, 1726). Praca jest szczegółowym omówieniem przełomowej teorii harmonii, którą Rameau wypracował w latach 1722-1726. W monografii zamieszczono również pierwszy w polskiej muzykologii pełny przekład dwóch pierwszych ksiąg Traite de l'harmonie.

 

Prowadzone w Katedrze badania skupiają się również na problematyce wieloaspektowej analizy polifonii religijnej XVI-XX wieku: techniki kompozytorskie, stylistyka, retoryka muzyczna, powiązanie z duchowością i semantyką tekstów literackich w dziełach wokalno-instrumentalnych, ukazanie zależności bezpośrednich i pośrednich między utworem a epoką w której powstał. Przedmiotem prac są również monograficzne opracowania sylwetek twórczych mniej znanych kompozytorów. Pomocą służy elektroniczna baza tekstów źródłowych (facsimila, reprinty).

 

W planach badawczych katedry przewiduje się uwzględnienie problematyki źródłowej w postaci systematycznego katalogowania źródeł polskiej muzyki religijnej. W związku z tym powstał projekt, którego zadaniem jest systematyczne tworzenie dokumentacji i katalogowania źródeł staropolskiej muzyki religijnej. Przy Katedrze Polifonii Religijnej powstał Oddział Lubelski Polskiej Sekcji RISM (http://www.kul.pl/rism) (Répertoire Internationale des Sources Musicale) . W tym celu adiunkt ks. dr Dariusz Smolarek ukończył odpowiedni kurs zorganizowany przez centralę RISM we Frankfurcie n/ Menem. W najbliższym też czasie katedra otrzyma w postaci cyfrowej XVII- i XVIII-wieczne źródła pochodzące z klasztoru pijarów w Podolińcu.

Autor: o. Julian Śmierciak
Ostatnia aktualizacja: 15.09.2016, godz. 14:32 - Leszek Wojtowicz