Nauka na KUL – stan obecny i perspektywy

W 2024 r. Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II – zgodnie ze Strategią Rozwoju KUL „Inicjatywa doskonałości – uczelnia badawcza” – skoncentruje się głównie na umiędzynarodowieniu badań naukowych i dalszej profesjonalizacji wsparcia administracyjnego działalności naukowej - podkreśla prorektor ds. nauki i kadr s. dr hab. Beata Zarzycka, prof. KUL. Przypomina też, że ewaluacja jakości działalności naukowej, którą w latach 2017-2021 przeprowadzili niezależni, także zagraniczni, eksperci, potwierdziła, że KUL znajduje się w gronie prestiżowych ośrodków naukowych w Polsce.

Artykuł siostry prorektor trafi na łamy najnowszego "Przeglądu Uniwersyteckiego", natomiast jego publikacja na stronie głównej KUL wiąże się m.in. z przypadającym 19 lutego Dniem Nauki Polskiej.

Rokrocznie przyznaję pracownikom badawczym oraz badawczo-dydaktycznym nagrody finansowe za najlepsze publikacje naukowe, a w tym roku także po raz pierwszy za uzyskanie grantu badawczego. Nagrody są przyznawane w trybie konkursowym na podstawie zgłoszeń z poszczególnych Wydziałów i dyscyplin naukowych. Do konkursu kwalifikują się artykuły opublikowane w czasopismach indeksowanych w bazie Scopus oraz publikacje monograficzne w prestiżowych wydawnictwach zagranicznych.

W tegorocznej edycji nagrody przyznano za 66 publikacji w czasopismach, 10 monografii oraz dwa granty. Nagrodzonych zostało 101 naukowców. To duża grupa. Zależało mi na tym, by docenić osiągnięcia publikacyjne naszych naukowców.

Jaka jest kondycja nauki?

Popatrzmy na działalność naukową Uniwersytetu w perspektywie ewaluacji jakości prowadzonych w Uniwersytecie badań naukowych, dokonanej przez ekspertów Komisji Ewaluacji Nauki, a obejmującej lata 2017-2021. Oceniono działalność naukową prowadzoną w 14 dyscyplinach. Trzy dyscypliny posiadają kategorię A+ (literaturoznawstwo, nauki teologiczne, prawo kanoniczne), sześć – kategorię A (filozofia, historia, językoznawstwo, nauki o sztuce, nauki prawne, pedagogika) i pięć – kategorię B+ (ekonomia i finanse, nauki biologiczne, nauki o polityce i administracji, nauki socjologiczne, psychologia).

Kategorie naukowe to ważny parametr dla instytucji szkolnictwa wyższego. Decydują o uprawnieniach podmiotu w aspekcie ustrojowym, naukowym i programowym. Dają możliwość posługiwania się tytułem uczelni akademickiej i badawczej, warunkują uprawnienia do nadawania stopni naukowych doktora i doktora habilitowanego, umożliwiają pełną autonomię podmiotu w zakresie tworzenia kierunków studiów, w szczególności o profilu ogólnoakademickim oraz warunkują wysokość środków finansowych otrzymywanych na prowadzenie badań naukowych.

W roku 2023 utworzone zostały trzy nowe dyscypliny naukowe: biologia medyczna, nauki biblijne i nauki o rodzinie. Dyscypliny te uzyskały uprawnienia do nadawania stopni naukowych wynikające z art. 226a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Podsumowując, Uniwersytet korzysta z 17 uprawnień do nadawania stopni naukowych doktora i doktora habilitowanego w sześciu dziedzinach naukowych (dziedzina nauk humanistycznych, medycznych, społecznych, ścisłych i przyrodniczych, teologicznych i nauk o rodzinie), z czego 14 dyscyplin posiada kategorie naukowe A+, A, lub B+.

Jakość badań naukowych na KUL jest wysoka

Ewaluacja potwierdziła wysoką jakość badań naukowych prowadzonych na KUL. Uniwersytet spełnia wymagania określone w art. 388 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, by złożyć wniosek w ramach konkursu „Inicjatywa doskonałości – uczelnia badawcza”. Tym samym KUL znalazł się w gronie sześciu uniwersytetów spełniających wymagania tego konkursu (poza KUL-em to Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Wrocławski) oraz w gronie 27 podmiotów w Polsce (uwzględniając wszystkie typy uczelni).

Warto również wspomnieć, że według rankingu „Perspektywy 2023”, w kryterium „Ewaluacja działalności naukowej” KUL uzyskał wynik 76,35 i jest na drugim miejscu w Polsce spośród uniwersytetów (liderem jest Uniwersytet Warszawski z wynikiem 77,05). Kryterium „Ewaluacja działalności naukowej” to suma ocen (kategorii) nadanych poszczególnym dyscyplinom, które w danej uczelni podlegały ocenie KEN w ramach ewaluacji, ważona liczbą pracowników prowadzących działalność naukową w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy związanej z prowadzeniem działalności naukowej w ocenianych dyscyplinach (tzw. liczba N) i odniesiona do całkowitej liczby tych pracowników – stanowi 12 proc. wyniku końcowego w rankingu.

A skoro mowa o rankingach...

KUL w 2023 roku został ponownie ujęty w rankingu „THE World University Rankings”, który stanowi najbardziej prestiżowy i rozpoznawalny ranking szkół wyższych na świecie, oceniający dydaktykę, badania naukowe, transfer wiedzy do otoczenia oraz umiędzynarodowienie uczelni. W tegorocznej edycji rankingu zostało zaklasyfikowanych 37 uczelni z Polski. KUL znalazł się w grupie miejsc 1201-1500.

Co w najbliższej perspektywie?

Aktualnie podejmowane są działania zmierzające do wypracowania i doskonalenia mechanizmów i narzędzi wspomagających rozwój badań naukowych. Szczegółowe działania zostały zawarte w Strategii Rozwoju KUL „Inicjatywa doskonałości – uczelnia badawcza” opracowanej na lata 2024-2026. W 2024 roku Uniwersytet w szczególności skupi się na umiędzynarodowieniu badań naukowych i dalszej profesjonalizacji wsparcia administracyjnego działalności naukowej.

W zakresie umiędzynarodowienia priorytetowe będą opracowanie i wdrożenie systemu wizyt studyjnych w ośrodkach naukowych w celu podtrzymywania współpracy i poszukiwania nowych obszarów badawczych, opracowanie i wdrożenie systemu naboru zagranicznych ekspertów – liderów dobrych praktyk w badaniach naukowych i stworzenie programu wyjazdów stażowych nauczycieli akademickich i doktorantów do wiodących uczelni zagranicznych. W zakresie profesjonalizacji wsparcia administracyjnego działalności naukowej priorytetowe będą doskonalenie zasad rekrutacji nauczycieli akademickich i pracowników naukowych na podstawie mierzalnych kryteriów jakościowych, doskonalenie regulaminu projakościowego sposobu wynagradzania nauczycieli akademickich i pracowników naukowych prowadzących wysokiej jakości działalność naukową oraz opracowanie systemu wsparcia młodszych pracowników naukowych rozpoczynających pracę w sektorze szkolnictwa wyższego i nauki. Wdrożona zostanie Polityka otwartości KUL, będą rozwijane czasopisma naukowe i Wydawnictwo KUL zgodnie z międzynarodowymi standardami właściwymi dla poszczególnych dyscyplin naukowych. Ważnym działaniem zaplanowanym na 2024 rok będzie wdrożenie systemu sprawozdawczo-ewidencyjnego dla potrzeb naukowych w postaci rozwiązania informatycznego opracowanego przez Politechnikę Warszawską i przedsiębiorstwo Sages Sp z o.o., a także dalszy rozwój systemu biblioteczno-informacyjnego ALMA we współpracy z największymi bibliotekami w Polsce.

Oczywiście, kontynuowane będzie wsparcie działalności naukowej Uniwersytetu poprzez wewnętrzne konkursy grantowe, finansowanie redakcji czasopism naukowych i kosztów wydania publikacji naukowych w formie artykułów i monografii.

Aktywność publikacyjna pracowników

Bardzo cieszy niesłabnąca aktywność publikacyjna pracowników, w szczególności publikowanie wyników badań w czasopismach i wydawnictwach indeksowanych w międzynarodowych bazach. Mimo że 2022 rok był pierwszym rokiem w zakresie nowej perspektywy ewaluacyjnej, zaplanowanej na lata 2022-2025, nie zaobserwowaliśmy istotnego spadku aktywności publikacyjnej naszych naukowców. W 2022 roku pracownicy KUL opublikowali 501 prac indeksowanych w bazie Scopus, przy 495 w dotychczas najlepszym roku 2021. Również liczba publikacji za rok 2023 jest bardzo dobra, obecnie wynosi 496 i sukcesywnie zwiększa się wraz z ukazywaniem się nowych prac.