Ośrodek Badań nad Dziejami KUL uzyskał grant w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. Dziedzictwo narodowe, na realizację projektu badawczego pt. „Archiwum Szumskiej. Edycja źródłowa nieznanych dokumentów Komitetu Ziem Wschodnich i Rady Głównej Opiekuńczej z zasobów Muzeum – Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu”

Numer umowy: NPRH/DN/SN/0066/2024/14

Data rozpoczęcia realizacji projektu: 2025-10-14

Data zakończenia realizacji projektu: 2028-10-14

Kierownik projektu dr hab. Edward Gigilewicz

Celem projektu jest krytyczna edycja niewydanych dotąd materiałów źródłowych gromadzonych i ukrytych po II wojnie światowej przez dr Urszulę Szumską, działaczkę Komitetu Ziem Wschodnich zawiązanego w 1943 r. i stanowiącego samodzielny organ Zarządu Głównego Stronnictwa Narodowego. Dokumentacja ta obejmuje m.in. spisy osób ocalałych z Wołynia, karty rejestrujące pomoc udzielaną uchodźcom wojennym przez Radę Główną Opiekuńczą, wykazy ofiar z września 1939 r., spisy osób z Wołyniu zaginionych podczas II wojny światowej czy deportowanych z Wołynia podczas okupacji sowieckiej, a także relacje (oryginalne i kopie) świadków rzezi wołyńskiej.

Przez wiele lat, gdy zbiór ten znajdował się w ukryciu, badaczom znany był zaledwie jego niewielki fragment z dokumentacji wytworzonej przez komórkę kierowaną przez U. Szumską, zdeponowany w Bibliotece Ossolineum we Wrocławiu. Zasadnicza część Archiwum Szumskiej została odnaleziona w połowie 2021 r. w Tarnobrzegu, podczas rozbiórki starego domu. Z dokumentacji tej wydano dotychczas zbiór relacji świadków rzezi wołyńskiej (Dokumenty zbrodni wołyńskiej, t. I-II, oprac. E. Gigilewicz, L. Popek, P. Sokołowski, T. Zych, Warszawa–Lublin–Tarnobrzeg 2023-2024). Podczas prac nad tą edycją odkryto w zbiorach rodziny U. Szumskiej kolejną część dokumentacji dotyczącej sytuacji ludności polskiej na Kresach Wschodnich w czasie II wojny światowej. Dokumenty te, także zdeponowane w Muzeum w Tarnobrzegu, razem ze zbiorem odnalezionym w 2021 tworzą Archiwum Szumskiej. Dokumentacja ta, ze względu na wysoką wartość historyczną, wymaga scalenia, komplementarnego opracowania i udostepnienia badaczom. W ramach projektu, oprócz klasycznej edycji dokumentów źródłowych, zostanie także przygotowana komputerowa baza danych dostępna on-line.